writing on drawing

Anthi Kosma,

How can it be better stated that nostalgia is the memory of the warmth of the nest, the memory of the cherished love for the “calidum innatum.”

Gaston Bachelard, The Psychoanalysis of Fire”

The following text explores the imageries of heat. Heat, “the quality of being hot; high temperature[1] and heat´s material imagination are explored through their images, as embodied experience, as they are imprinted in the arts, in visual images collectively, visual descriptive or figurative language. The imageries of heat belong to those images that often escape us. They are not easily visible. They are felt. They need touch to emerge. In other words, they are not approached in terms of our opticocentric culture and this is why they often escape us.

The images of heat in the text are approached through a phenomenological point of view. The aim is to reveal, through observation, the diversity of these images. Images of heat as images of touch, contact, air, senses (aesthesis), security but also as pain and, in any case, as images of an invisible phenomenon. The interpretation of images of heat as non-optical images, a research beyond the rules of visual representations and their analytical approaches, gives the possibility to approach the difficulty in mapping heat and also in capturing aspects of its poetry and the fear of heat.

Heat as an image of a touch -contact-, heat as a filter -distance-, heat as shaping image -formative force-, ash -result-, lost interior -experience- but also as an intermediate body -carrier- are aspects of the imageries of heat which are presented below.


Sensation of heat and contact with it usually does not affect a particular part of the body. It affects body as a whole. Skin, this sensible surface, is the main mediator, this thermometer that gradually and accordingly warns of a rise in temperature, seeks (or not) protection, sweats, seeks to cover itself, moves away, reddens, burns. It is this warning mechanism that will mobilize the body in order to look for the cover, protection, shade, sunscreen, blouse, sweater, awning, air conditioning so that it does not hurt. The skin, an indicator between the inside and the outside, us and the heat, a milieu or a place of minglings[2]. The air is the one that carries it, which can direct heat to our lungs and, accordingly, lead through it to oxygen supply or even up to suffocation.

The air, an indistinct mixture, has a stronger claim to being our base line. Intangible, you could almost say intact; colourless and transparent, a conduit for light and colour; odourless and a vector for smell; tasteless; soundless when not driven by heat; it penetrates our bodies, ears, mouths, noses, throat and lungs, envelopes our skin: it is the medium for every signal that reaches our senses[3].

Read More

“Μια μέρα ένιωσα μια βαθιά λαχτάρα, και επιπλέον μια έντονη ανάγκη να βρίσκομαι κοντά στη γη.

Un día me sentí una profunda añoranza, e incluso una aguda necesidad de estar cerca de la tierra.

Έτσι αποφάσισα να ασχολούμαι καθημερινά με τον κήπο. [1]  

Así que tomé la resolución de practicar a diario la jardinería.” [2]

Μια μέρα έφεραν όλα* από κάποιο λουλουδάκι, ένα μικρό κλαδάκι ή δυο φυλλαράκια.

Un día cada unx* trajo algo, una flor, una ramita pequeña o dos hojas.

Επάνω στα σχεδιαστήρια άρχισαν να σχηματίζονται παράξενα ανθολόγια, συλλογές με άνθη και σχέδια.

En las mesas -de dibujo- extrañas antologías, colecciones de flores y dibujos empezaron a formarse.

Δεν κατάλαβα πότε τα χρώματα από τα πέταλα μπερδεύτηκαν με αυτά από τις νερομπογιές, ούτε πως τα σχήματα από τα φύλλα και τα κοτσανάκια έγιναν γραμμές σχεδίων.

No entendí cuando los colores de los pétalos se confundieron con los de las acuarelas, ni cómo las formas de las hojas y tallos se convertíeron en líneas de los dibujos.

Κυρίως, είναι ακόμη ακατανόητο πως η τρυφερότητα από το άρωμα και η απαλότητα των βλαστών άγγιξαν το χαρτί και διαλύθηκαν στους μαρκαδόρους και τις τέμπερες.

Principalmente, todavía es incomprensible cómo la sutilez del aroma y la suavidad de los brotes tocaron el papel y se disolvieron en los rotuladores y témperas.

Που βρήκαν τόσα και τόσο διαφορετικά λουλουδάκια;  

¿Dónde encontraron tantas flores diferentes?

Read More

“Drawing as the loss of all the non-expressed

So happy to participate with the article “Drawing process and loss and lost time” at TRACEY Journal | ISSN: 1742-3570 | Drawing and Loss 2022 | Volume 16 | Issue 1 |

Please find the hole article here and some favorite extracts above:

Drawing and loss can be approached in many ways. Loss, as an expression of a feeling, memory of a loss or literally the loss of a member that is missing, can be a configurational issue or object to configurate. Loss of vision can also be part of an antiocularcentric approach and critique (Jay, 1993).


In these cases, loss is perceived more as an unfinished image or as an image of the invisible. Lack of detail in representation, in comparison with a photographic or realistic approach, has lost something of the referential object. Or, when loss itself is the referential object, then loss is the formative force to present what cannot be presented.

In this article, we investigate drawing and loss from the process point of view. During drawing as action, an inner experience (Dewey, 2005 and Bataille, 2014) and behavior often require loss of one’s certainties, control, bias and final scopes.


Read More

Τρία μικρά αγριολούλουδα βρέθηκαν πάνω στο φυλλάδιο.

Three small wildflowers were found on the booklet.

Για την ακρίβεια τρία μικρά αγριολούλουδα βρέθηκαν επάνω από τη φράση, τον τίτλο του Προυστ, «Aναζητώντας το χαμένο χρόνο».

To be more precise, three small wildflowers were found above the phrase, Proust´s title, “In search of lost time“.

Ποιο χρόνο;

What time?

Τον παρόντα χρόνο.

The present time.

Ή, πιο σωστά, εκείνον που σε λίγο θα αναζητώ.

Or, more correctly, the one I will be in search of in a little while.

Το χρόνο που συνέβη σχεδόν ένα ξέσπασμα.

The time when almost an outbreak occurred.

Όταν κοίταξα το τραπέζι και είδα φράουλες να διαλύονται επάνω σε χαρτιά Α4, μήλα να δέχονται μπουνιές με χρώμα, λεμόνια να στύβονται πέρα-δώθε σαν πινέλα που σκορπίζουν κιτρικό οξύ και δροσερή ξινίλα στην αίθουσα, πιπεριές να γίνονται πικάντικες στάμπες, πορτοκάλια να δίνουν ρυθμό και να μετατρέπουν τη βιταμίνη C σε τοπογραφίες.

When I looked at the table, I saw strawberries being dissolved on A4 papers, apples being punched with color, lemons being squeezed back and forth like citrus brushes spreading out citric sour scent in the room, red peppers turning into spicy prints, oranges adding rhythm to convert vitamin C into topographies.

Ποιος πάτησε την μπανανόφλουδα; Πώς γλιστρήσαμε έτσι; Πώς συνέβη αυτή η παραγωγή; Πότε πρόλαβε η φράση «μην πετάτε το φαγητό» να γίνει «η γεύση του φαγητού σε αναπαραστάσεις»; Πότε πρόλαβαν να έρθουν στην επιφάνεια εικόνες όπως τα παιχνίδια που κάνουν τα παιδιά με το φαγητό; Από πότε οι «τελείες» του πουαντιγισμού (τμήμα του Ιμπρεσιονισμού) είναι φτιαγμένες από φράουλες;

Read More

Ευτυχώς κανένα άτομο δεν ανέφερε τη γεύση του φιλιού.

Afortunadamente, nadie mencionó el sabor del beso.

Αν το έκαναν τότε τα πράγματα θα ήταν κάπως άβολα. Το μάθημα θα αναγκαζόταν να περάσει σε επίπεδα, πιο ιδιωτικά, να αναφερθεί σε πεδία ερωτογενή και γενικά, θα αναγκαζόταν να  «ρίξει τις μάσκες» και να μιλήσει για την συνθετότητα της αίσθησης  της γεύσης. Η παράξενη γεύση του Άλλου ατόμου. Κάποιες φορές τόσο νόστιμη, κάποιες τόσο ξένη, παράξενη. Το ταξίδι στην αίσθηση της γεύσης ή, για κάποιους, της απομάκρυνσης από τις «μητρικές» «νοστιμιές». Όσο μεγαλώνουμε και απομακρυνόμαστε από εκείνες τις πρώτες, τις οικείες, τις παραδοσιακές γεύσεις οι γευστικοί κάλυκες, λένε, διευρύνουν το ρεπερτόριο τους, εκλεπτύνονται.

Si lo huberan, las cosas serían un poco incómodas. El curso se vería obligado a pasar a otros niveles, más privados, a referirse a campos erógenos y en general, a verse obligado a “arrojarse las máscaras” y hablar de la complejidad del sentido del gusto. El extraño gusto de la otra persona. A veces tan delicioso, algunas tan extraño y raro. El viaje al sentido del gusto o, para algunos, la salida de los “manjares” de la “madre”. A medida que envejecemos y nos alejamos de esos primeros sabores tradicionales y familiares, las papilas gustativas, dicen, amplían su repertorio, se vuelven más refinadas.

Read More

Ξαφνικά οι επιφάνειες των σχεδίων έγιναν άλλες, «βγήκαν από τις σελίδες». «Drawing off the page», όπως λένε.

De repente las superficies de los dibujos se convirtieron en otras, “salieron de las páginas”. “Drawing off the page”.

Τα σχέδια έφυγαν από το οριζόντιο χαρτί ή το τετράδιο επάνω στο τραπέζι, αποχαιρέτισαν την οθόνη του υπολογιστή και απλώθηκα παντού, σε μέρη που πριν δεν φανταζόμασταν.

Los dibujos dejaron el papel horizontal o el cuaderno sobre la mesa, se despidieron de la pantalla del ordenador y se expandieron por todos lados, en lugares inimaginables.

Μια κοπέλα έβαψε-έγραψε τον τοίχο του σπιτιού της μητέρας της, κάποιος άλλος μια ντουλάπα γεμάτη «δάκρυα», κάποιος το τραπεζάκι με σκόνη στο μπαλκόνι, άλλος ένα χαρτονόμισμα, η Όλγα το δέρμα της, η Μαρία μια πήλινη επιφάνεια, η Δήμητρα επιφάνειες από πλαστικό, η Εύη ένα ύφασμα, πολλοί δοκίμασαν άλλα είδη χαρτιών όπως χοντρά χαρτόνια, χρωματιστά ή χαρτί από χαρτόκουτα.

Una mujer pintó la pared de la casa de su madre, otro un armario lleno de “lágrimas”, Yannis una mesa llena de polvo que estaba en el balcón, otro un billete, Olga su piel, María una superficie de arcilla, Dimitra pintó en superficies de plástico, Evi en un tejido, muchos probaron diferentes tipos de papel, cartulinas o papel de cartón.

Αλλά αυτό το κείμενο αφορά μια παρατήρηση.

Νο obstante, este texto trata de una observación.

Παρατηρώντας μια πρακτική, αυτή τη σχεδιασμού, της ανάδυσης των εικόνων των σχεδίων.

Observando una práctica, la del dibujar, el aparecer de las imagenes dibujadas.

Στη δική μου περίπτωση, πιο σωστά, παρατηρώντας την παιδαγωγία μιας πρακτικής.

En mi caso, más correctamente, observando la pedagogía de una práctica.

Ακόμα πιο συγκεκριμένα παρατηρώντας μια εικαστική δοκιμή. Μια δοκιμή που προσπάθησε να προκαλέσει μέσα από το απρόβλεπτο τη διαδικασία της μάθησης, μια απρόβλεπτη μάθηση.

Y, aún más específicamente observando un experimento artístico. Una tentativa que intentó provocar a través de lo impredecible el proceso del aprendizaje, un aprendizaje impredecible.

Το παροδικό, το φευγαλέο, το εφήμερο αντικατέστησαν τα σχέδια που γνωρίζαμε.

Lo temporal, lo fugaz, lo efímero reemplazó los dibujos que conocíamos.

Τα σχέδια έγιναν, όχι μόνο, γρήγορα αλλά επίσης περιορισμένης διάρκειας, διαβατάρικα.

Los dibujos se hicieron, no solo rápidamente sino, al mismo tiempo, de duración limitada, pasajeros.

Read More

«Pero los dibujos están muertos. Solo hay la acción», decía.

«Μα, τα σχέδια είναι νεκρά. Υπάρχει μόνο η δράση», έλεγε.

Cuánto le gustaban los chistes sobre la muerte.

Πόσο του άρεσαν τα αστεία για το θάνατο.

Un día en un taller, mientras estábamos hablandodibujando, para enfatizar, me tocó la mano.

Μια μέρα, σε ένα εργαστήρι, καθώς σχεδιαζαμεμιλούσαμε, στην κουβέντα για έμφαση μου άγγιξε το χέρι.

Me sorprendió. “Qué manos tan frías”, le dije.

Ξαφνιάστηκα. «Τι κρύα χέρια», είπα.

“Sabes Ansi, estoy muerto …” dijo y empezó a reir.

«Ξέρεις Ανσή εγώ είμαι νεκρός…», είπε και γέλαγε.

Desde los primeros cursos hablaba sobre la muerte. El proyectar es existenciario. “Se proyecta para la muerte”, “vivir es saber morir”, “todo es muerte”, “las obras reclaman la muerte del autor” y otros.

Από τα πρώτα μαθήματα μιλούσε για το θάνατο. Το “προβάλλω-σχεδιάζω” είναι υπαρξιακό. «Σχεδιάζουμε (προβάλουμε) για το θάνατο», «ζω σημαίνει ξέρω να πεθαίνω», «όλα είναι θάνατος», «τα έργα προμηνύουν το θάνατο του δημιουργού τους», και άλλα τέτοια.

Un día encontré a mi amiga Katerina conmocionada. “Dijo a los chicos de primer año (de la carrera) que este semestre trabajaran sobre la muerte”.

Μια μέρα βρήκα την φίλη μου Κατερίνα, ήταν κάπως αναστατωμένη. «Ρε συ είπε στα παιδάκια του πρώτου έτους ότι σε αυτό το εξάμηνο θα ασχοληθούν με το θάνατο».

En un momento también publicó dos o tres libritos titulados “Arte y muerte“.

Κάποια στιγμή έκδωσε επίσης δυο-τρία βιβλιαράκια με τίτλο “τέχνη και θάνατος».

Read More

Αυτό το ποστ αφορά τη χαρά και το παραξένεμα που έφερε μια “στενάχωρη” δημοσίευση. This post is about the joy and strangeness that occurred from a publication.

Για την ακρίβεια η χαρά και το παραξένεμα αφορούν στο πως η στενοχώρια που νιώθουμε και οι στενοί χώροι όπου ζούμε μετατράπηκαν σε λέξεις, σε εικόνες και, εν τέλει, σε κάτι από τέχνη.  To be precise, the joyful and strange feelings emerged as a result of the way we managed to turn our sorrows and griefs into words, images and, ultimately, into a kind of art.  

Ένα κείμενο του ιστολογίου, μαζί με κείμενα και εικόνες από το μάθημα «ειδικά θέματα αναπαραστάσεων» στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας την άνοιξη του 2020 σε συνεργασία με τη Φεδερίκα Μαρτελα έγιναν ένα κείμενο που συμμετείχε στο συλλογικό τόμo, “URBAN CORPORIS: UNEXPECTED”. A text of this blog, with texts and images from the lesson “Special Issues of Representations” at the Department of Architecture of the University of Thessaly in collaboration with Federica Martella formed an article which is included in the collective volume “URBAN CORPORIS: UNEXPECTED”.

Ένα βιβλίο αρχιτεκτονικής, τέχνης, φιλοσοφία και πολεοδομικών σπουδών που μέσα από διαφορετικές συμμετοχές διαπραγματεύεται τις αλλαγές που έφερε στην πραγματικότητάς μας η πανδημία του Sars-Cov2. A book of architecture, art, philosophy and urbanism to nourish the urban body. Through different contributions deals with the changing reality brought by Sars-Cov2 pandemic.

Το “στενάχωρο”, ξεκίνησε σαν ενα λυρικο κείμενο γύρω από τον αναγκαστικό εγκλεισμό που ακολούθησε το ξεσπασμα της πανδημίας του covid-19 την άνοιξη του 2020. Με αφορμή τη διπλή έννοια που έχει στην ελληνική γλώσσα το  “στενάχωρο”  [stenáchoro] ως “confined space”και ως “στεναχωρημένος”  [steno-choriménos] δηλαδή “being distressed” εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στο φυσικό και τον ανθρωπολογικό χώρο. Πως τα κοινωνικά όρια εκφράζονται στα φυσικά όρια, αλλά και πως τα φυσικά όρια δομούν τις κοινωνικές σχέσεις.  “Stenachoro” began as a lyrical text about the forced closure that followed the lockdown of the covid-19 pandemic in the spring of 2020. On the occasion of the dual meaning that ” stenáchoro ” has in Greek language [stenáchoro] as confined space” and as “saddened” [steno-choriménos] that is, “being distressed” examines the relationship between natural and anthropological space. How social boundaries are expressed in physical boundaries, but also how physical boundaries structure social relations.

Για την  παρουσίαση των “στενάχωρων” ορίων χρησιμοποιείται βιβλιογραφική αναφορά ενώ σαν case study και δεδομένα-μαρτυρίες  έχουν χρησιμοποιηθεί αποσπάσματα κειμένων και εικόνων που πραγματοποιήθηκαν στο μάθημα την περίοδο που εξετάζουμε.  For the presentation of the ” stenáchoro” boundaries, bibliographic references are used while as a case study and data-testimonies, excerpts of texts and images that took place in the course the period we are examining have been used.

Τα κείμενα αυτά προέκυψαν αυθόρμητα στα πλαίσια ενός γραφιστικού-εικαστικού  ημερολογίου που οι σπουδαστές/τριες είχαν να πραγματοποιήσουν. Τα αποσπάσματα που παρουσιάζονται εδώ, τα σχετικά με τον covid και το “στενάχωρο”, είναι εκφράσεις που περιγράφουν αυθόρμητα και “εκ του φυσικού” πτυχές της “αποκλεισμένης” καθημερινότητάς. These texts arose spontaneously in the lesson in the context of a graphic-visual diary that the students had to carry out. The excerpts presented here, about covid and ” stenáchoro “, are expressions that describe spontaneous and “natural” aspects of “excluded” everyday life.

Drawing Federica Martella
Read More

«Στον έξω κόσμο που θα βγεις, έλα και πες τι βρήκες.» “En el  mundo afuera donde vas a salir, ven y di lo que encontraste”.

Βγήκα για μια ανάγνωση κάτω από τον ήλιο. Salí a leer bajo el sol.

Να «διαβάσω» τα καινούργια «γραπτά» της Γιώτας Τεμπρίδου. Para “leer” los nuevos “escritos” de Giota Tembridou.

Βλέπεις αυτή τη φορά “έγραψε” και εικόνες: σχεδιάκια, σκετσάκια, μικροσχόλια, μικροζωγραφιές, μικρογραφίες, πικτογράμματα, γραφιστικές σημειώσεις, σημειάσεις, εικονογραφές, marginalia ή και doodles. Es porque esta vez “escribió” también unas imágenes: dibujitos, bocetos, croquis, micro comentarios, micropinturas, miniaturas, pictogramas, notas gráficas, notas de ilustraciones, marginales o garabatos.

Δηλαδή, αυτή τη φορά, οι γραμμές της πένας της Γιώτας δεν έγιναν γράμματα, δεν θέλησαν να συσχετιστούν με κάποιο φωνήεν ή σύμφωνο, αρνήθηκαν να ζευγαρώσουν και να γίνουν συλλαβές, αντιστάθηκαν σε παρατάξεις που θα τις μετέτρεπαν σε λέξεις και προτίμησαν να κινηθούν απείθαρχα, ασύντακτα, θα λέγαμε ακόμα και άναρχα. Es decir, esta vez, las líneas de la pluma de Giota no se convirtieron en letras, parece que no querían asociarse a una vocal o consonante, se negaron a emparejarse y convertirse en sílabas, se resistieron  a ponerse en fila para formar palabras y preferieron moverse de modo rebelde, sin sintaxis, casi anárquico.

Από την άλλη, οι γραμμές που έγιναν σχέδια, και όχι λέξεις, ίσως κάτι να κρύβουν ή και να κρύβονται γιατί θέλουν να γράψουν για άλλα πράγματα, πιθανότατα ανείπωτα, άλαλα, άρρητα, άφωνα. Por otro lado, las líneas que se convirtieron en dibujos, y no en palabras, quizás están ocultando algo o se esconden porque quieren escribir sobre lo tácito, lo mudo, lo indecible, lo silencioso.

Σίγουρα οι αναγνώστες των ζικ ζακ γραμμών της Γιώτας κάτι από όλα αυτά θα υποψιάζονται και θα νιώθουν καθώς παρακολουθούν τις λαβυρινθώδεις, ζικ ζακ και χωρίς σκοπό διαδρομές. Seguramente los lectores de las líneas zig zag de Giota algo de todo esto sospechan y sienten mientras observan las rutas laberínticas, en zig zag y sin rumbo.

Είναι άραγε οι χαράξεις της οι διαδρομές του εγκλεισμού μας σε μινιατούρα; Acaso, ¿son sus grabados los caminos de nuestro confinamiento en miniatura?

Κλεισμένες στα διαμερίσματα, οριοθετημένες στον «προσωπικό» μας χώρο υποχρεωμένες σε ένα ασταμάτητο πέρα δώθε εδώ δίπλα μονάχα. Encerradxs en los apartamentos, limitadxs a nuestrx espacio “personal”, obligadx a una ida y vuelta solamente aquí y allá.

Οι άναρχες γραμμές της Γιώτας από μια άλλη πλευρά είναι φοβερά πειθαρχημένες (σε ισότητα μεταξύ τους), σε τάξη (τη δική τους φυσικά τάξη), με ρυθμό (τικ τικ τακ, στρίβουμε κάθε δυο ζικ ζακ), σε σταθερή ένταση και τόνο (μια απόχρωση) και κυρίως πάντα εντός κάποιων ορίων, εντός πλαισίων (επιβαλλόμενων ή αυτοεπιβαλλόμενων). Sin embargo las líneas anárquicas de Giota son a la vez terriblemente disciplinadas (en igualdad entre sí), en orden (su propio orden), con ritmo (tick tick, giramos cada dos zigzags), en constante intensidad y tono (un matiz) y principalmente siempre dentro de unos límites y un contexto (impuesto o autoimpuesto).

Μα αν εμείς και οι γραμμές βρισκόμαστε κάπως έτσι, εντός ορίων το σίγουρο είναι πως η Γιώτα έχει ξεφύγει από καιρό από τους περιορισμούς, όπως, και από πολλά δίπολα και στερεότυπα. Pero si nosotrxs y las líneas estamos condenadxs, dentro de unos límites la certeza es que Giota hace tiempo que se ha escapado de ellos como también de muchos dipolos y estereotipos.

Read More

Θυμάσαι την άνοιξη όταν μας έκλεισαν; Remember last spring when they got us closed in?

Λες να μας κλείσουν πάλι μέσα; Do you think they will get us closed in again?

Τελικά μας έκλεισαν μέσα. Eventually, they got us closed in.

Κλειστήκαμε. We got closed in.

Συνήθως λέγαμε κλείστηκε σε μοναστήρι, κλείστηκε στο σπίτι για να διαβάσει, για να παραδώσει, γιατί είναι άρρωστος, για να κάνει φασίνα, να κατεβάσει τα χειμωνιάτικα, να φτιάξει γλυκά, για να προσέχει τα παιδιά, την κατάκοιτη γιαγιά. We used to say, s/he closed her/himself in a monastery, s/he closed her/himself in the house to study, to finish a project, because s/he is sick, to do the housework, to get out the winter wardrobe, to make sweets, to take care of the children, the bedridden granny.

Είχαν αυτά τα κλεισίματα μια βούληση. These closures involved some kind of a will.

Λέγαμε ακόμη πως τxν έκλεισαν στο δωμάτιο τιμωρία, στην φυλακή, στην κλινική, στο κλουβί με τους τρελούς ή (πιο σεξιστικά) στο κλουβί με τις τρελές ή σε άλλα σωφρονιστικά ιδρύματα. Σε αυτή την περίπτωση είναι κλεισίματα επιβαλλόμενα από το νόμο, τους άλλους, τις συνειδήσεις, την κουλτούρα και τις ιδεοληψίες.  We used to say s/he got closed in her/his room for punishment, in prison, in a clinic, in La Cage aux Fous or (in a sexist perspective) aux Folles or other correctional facilities. In this case, closures are imposed by law, others, consciousness, culture and perceptions.

Εκτός από τα επιβαλλόμενα κλεισίματα υπάρχουν και άλλα πιο δύσκολα, σχεδόν ανοσολογικά, ή του χαρακτήρα. Apart from imposed closures, there are other kinds of closures as well, which are harder, almost associated with our immune systems, or with our character.

Κλείστηκε στον εαυτό του, έχει τις κλειστές τxς, είναι κλειστός τύπος, δεν πολυμιλάει, αυτή είναι κλειστή παρέα, κλίκα, κλειστή οικογένεια, κλειστοί κύκλοι, πάρτυ αλλά και άλλες κλειστότητες, όπως κλειστά επαγγέλματα, τμήματα, καταθέσεις, οικονομίες, αγορές, εισιτήρια με κλειστές ημερομηνίες και φυσικά καριέρες και περίοδοι που έκλεισαν. S/He closed her/himself off, s/he has a closed personality, s/he’s not much of a talker, it’s a closed group, a clique, a closed family, closed minds, closed spaces for private parties, and other closed statuses, such as closed professions, departments, economies, markets, tickets with closed dates and, of course, careers and periods which came to a close.

Υπάρχουν και τα πρακτικά κλεισίματα. There are also those practical closures.

Η πλατφόρμα και οι αιτήσεις έκλεισαν, δεν μπορούμε να κλείσουμε πια τραπέζι αφού τραπέζια δεν υπάρχουν, τα ραντεβού περιορίστηκαν, αλλά όλο και πιο συχνά λέμε «κλείσε κάνα «παράθυρο» πόσα έχεις ανοικτά πια….», «τους έκλεισαν την πόρτα», τα σύνορα, την πρόσβαση, όλα παρακολουθούνται από κλειστά κυκλώματα ενώ ίσως το πιο σοβαρό είναι πως οι αυλαίες και οι σκηνές έκλεισαν. The platform and the applications have now closed, we cannot sit around a table close to one another in closed restaurants, dates are restricted, but all too often we say “too many windows open, why don’t you close some”, of course “doors are closed”, borders are closed, access is closed, and everything is monitored by CCTV.   

Φυσικά υπάρχουν οι κλειστοί χώροι. Αυτοί, για να μας προστατέψουν από τα καιρικά φαινόμενα, συνήθως δεν έχουν πολλά ανοίγματα, διεξόδους και φυγές ενώ συχνά έχουν μόνο τεχνητό αερισμό και φωτισμό. Of course, we have closed spaces as well. These are used to protect us from weather phenomena, which is why they don’t have a lot of openings, exits and way outs, while they often have only mechanical ventilation and lighting.

Μέσα στους κλειστούς χώρους, όπως είναι λογικό, συχνά προκύπτουν κλειστοφοβίες, αγοραφοβίες, προφανώς και κοριτσιφοβίες, αδιαμφισβήτητα ομοφοβίες, ξενοφοβίες, υψοφοβίες και ποιος ξέρει πόσες ακόμα φοβίες και άλλες τόσες αγωνίες. Closed spaces naturally give rise to claustrophobia, agoraphobia, evidently phobia of both sexes as well, definitely homophobia, xenophobia, acrophobia and who knows how many other phobias and an equal number of anxieties.

Κλείστηκαν τα σώματα μέσα στα σπίτια και τα διαμερίσματα. Bodies closed in houses and apartments.

Ενώ κάποια μέλη του σώματος έχουν υποστεί επιμέρους κλεισίματα. Parts of the body have at the same time been subject to further closures.

Τα χέρια δεν μπορούν πια να «κλείσουν σε μια αγκαλιά», να «κλείσουν, με χειραψία, μια συμφωνία», ενώ τα χείλη και η μύτη κλείστηκαν μέσα ή κάτω από τις μάσκες. Arms cannot hold anyone close, hands cannot close a deal through a handshake, while lips and the nose have been closed behind or under masks.

Δηλαδή κάπως «τα χέρια κόπηκαν», «τα στόματα έκλεισαν» και οι «μύτες βούλωσαν». Which means, somehow, that “arms got broken”, “mouths got closed” and “noses got congested”.

Read More

#Η_χρησιμότητα_του_άχρηστου #The_usefulness_of_the_useless #ενεργοποιώντας_χώρους #activating_places #οι_χώροι_των_ανθρώπων #places_of_people #δράση&πόλη #Actions&city

Xάρη σε όσους/ες/x ένα απόγευμα του 2018 βρεθήκαμε στο παζάρι της Ξάνθης.

Thanks to all, an afternoon of 2018 in the bazaar of the city of Xanthi.


Video by Kostas C R Nilsen

Παραμετρικές επιφάνειες είναι κατα κάποιο τρόπο επίπεδες επιφάνειες που παραμορφώθηκαν. Las superficies paramétricas son, en gran medida, superficies planas que se han deformado.

Και μάλλον, όσοι οι τρόποι παραμόρφωσης τόσες οι παράμετροι μεταβολής τους. Y más bien, cuanto más los lodos de deformación tantos los parámetros de su cambio.

Περπατώ σε ένα κυκλαδονήσι και παρατηρώ τις επιφάνειες των κτισμάτων του. Camino por una isla de las Cícladas y observo las superficies de sus casitas.

Άραγε πόσα σημεία ελέγχου έχουν οι επιφάνειες των τοίχων και των οροφών στη χώρα της Ανάφης; Acaso, ¿Cuántos puntos de control tienen las superficies de paredes y techos en “la chora” de Anafi?

Εδώ οι οριακές καμπύλες, αυτές δηλαδή που βρίσκονται στις άκρες των επιφανειών, δεν είναι όμοιες. Aquí las curvas límite, es decir, las que están en los bordes de las superficies, no son idénticas entre sí.

Στέγες και τοίχοι καμπύλωσαν, γωνίες κύρτωσαν, πήραν κλίσεις και ξέχασαν τι θα πει κατακορυφότητα. Techos y muros se han curvado, esquinas se han doblado y caído y, desde luego, han olvidado lo que significa verticalidad.

Ποιες λειτουργίες ανάμειξης παρεμβάλλονται για να κυρτώσουν τα τοπικά σημεία παραμόρφωσης των επιφανειών και πόσα παραμετρικά μπαλώματα να έχουν; ¿Qué funciones de mezcla se insertan para curvar los puntos de deformación local de las superficies y cuántos parches paramétricos tienen?

Οι πολλαπλές ενώσεις και οι περιορισμοί της συνέχειας σμιλεύονται, γίνονται υδρορροές, σκαλάκια και πλατώματα. Las múltiples uniones y las restricciones en la continuidad se esculpen y se convierten en  canalones, escalones y mesetas.

Στις επιφάνειες αυτές δεν υπάρχουν απαραίτητα ομοιόμορφα διαστήματα καμπυλότητας. No hay necesariamente intervalos de curvatura uniformes en estas superficies.

Καμπύλα προφίλ και μπαλώματα ενώνουν όλα τα επίπεδα χωρίς ακρίβεια και μάλλον χωρίς καμία θέληση για έλεγχο χάρη μιας απόλυτης γεωμετρίας. Perfiles curvos y parches unen todos los niveles sin precisión y probablemente sin voluntad de control con el fin una geometría absoluta.

Φυσική “αντιεξουσιαστική” δόμηση ή, πιο απλά, επιφάνειες που δεν ντύνονται, δεν επενδύονται, αλλά πλάθονται με πηλό από θηραϊκή γη. Construcción natural “antiautoritaria” o, simplemente, superficies que no están revestidas, ni forradas, sino moldeadas con arcilla de la tierra Theraica.

Read More

Εικόνες ώσμωσης.
Imágenes de ósmosis.

Σώματα αδιαχώριστα.
Cuerpos integrados.

Γραμμές μπερδεμένες.
Líneas enredadas.

Περιγράμματα πολύπλοκα.
Contornos complejos.

Αντανακλάσεις κινήσεων και αιωρούμενα μυθολογικά όντα.
Reflexiones de movimientos y seres etereos mitológicos.

Μια σειρά εικόνων αφιερωμένη στα πλάσματα που τριγυρνούν στις βάθρες.

Una serie de imágenes dedicadas a las criaturas que deambulan por los cataratas.








Read More

Για τις ισορροπίες μεταξύ καταστροφής και απεικόνισης

On balance between catastrophe and representations

Απόσπασμα Εxtract:

Deleuze, Gilles, and Francis Bacon. Francis Bacon: The logic of sensation.

Από το μάθημα «Ειδικά θέματα αναπαραστάσεων» στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών  Πανεπστημίου Θεσσαλίας, άνοιξη 2020. From the course “Special Issues of Representations” at the Department of Architecture of the University of Thessaly in spring 2020. Translation: Anthi Kosma & yourtranslator

stella savidou bacon inside me-16 s-16

Savvidou Stella, Strangeness, 2020, Creative Commons License.



«Το πρόβλημα του ζωγράφου δεν είναι το πώς να εισέλθει στον καμβά, αφού είναι ήδη εκεί (στο προεικονιστικό  θέμα), αλλά πώς να βγει από αυτόν, με αποτέλεσμα να βγει από τα κλισέ, ξεφεύγοντας από το προβλέψιμο (του εικονιστικού θέματος).

The painter’s problem is not how to enter into the canvas, since he is already there (the prepictorial task), but how to get out of it, thereby getting out of the cliché, getting out of probability (the pictorial task).



Αυτή είναι η πράξη της ζωγραφικής, ή το σημείο καμπής της ζωγραφικής. Υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους η ζωγραφική μπορεί να αποτύχει: μία φορά οπτικά και μία χειροκίνητα. Μπορεί κανείς να παραμείνει μπλεγμένος στα εικονιστικά δεδομένα και στην οπτική οργάνωση της αναπαράστασης, αλλά μπορεί κανείς να καταστρέψει το διάγραμμα, να το καταστρέψει με το να το υπερφορτώσει τόσο ώστε να αποδυναμωθεί (που είναι ένας άλλος τρόπος να παραμείνει (ο ζωγράφος) στο εικονιστικό: θα έχει απλά ακρωτηριάσει ή κακοποιήσει το κλισέ …). Το διάγραμμα είναι επομένως το λειτουργικό σύνολο δηλωτικών και μη αντιπροσωπευτικών γραμμών και ζωνών, ευθείων πινελιών και χρωμάτων. Και η λειτουργία του διαγράμματος, η λειτουργία του, λέει ο Μπέικον, πρέπει να είναι «υποδηλωτική».

This is the act of painting, or the turning point of the painting. There are two ways in which the painting can fail: once visually and once manually. One can remain entangled in the figurative givens and the optical organization of representation; but one can also spoil the diagram, botch it, so overload it that it is rendered inoperative (which is another way of remaining in the figurative: one will have simply mutilated or mauled the cliche…). The diagram is thus the operative set of asignifying and nonrepresentative lines and zones, linestrokes and color-patches. And the operation of the diagram, its function, says Bacon, is to be “suggestive.”


[..] Read More

Jose Rubio Mira s

Tiene casi veinte años. Είναι σχεδόν είκοσι χρονών.

Desconozco la galería donde expone; solo sospecho que será de las mas importantes. Δεν γνωρίζω σε ποια γκαλερί εκθέτει υποψιάζομαι μόνο πως θα είναι από τις πιο σημαντικές.

Aún así me atrevo a escribir sobre su obra. Παρόλα αυτά παίρνω το θάρρος να γράψω για το έργο της.

No sé que piensa mientras dibuja estos paisajes llenos de fragmentos y estratos de lineas que se superponen tampoco de qué materia son estas acuarelas casi fosforescentes. Δεν ξέρω τι σκέφτεται καθώς σχεδιάζει αυτά τα τοπία γεμάτα από θραύσματα και επίπεδα γραμμών που αλληλοκαλύπτονται, ούτε από τι υλικό είναι αυτά τα υδατοχρώματα που σχεδόν φωσφορίζουν;

Tampoco puedo sospechar con qué arte consigue doblar las hojas de un cuaderno para crear estos libros de artista fascinantes. Ούτε μπορώ να υποψιαστώ με ποια τέχνη καταφέρνει να αναδιπλώσει τα φύλλα δημιουργώντας αυτά τα συναρπαστικά καλλιτεχνικά βιβλία.

Solamente me gustaría compartir como mi mirada, que cada vez que se cruzca con su obra, se “atrapa” y empieza a viajar en lugares imaginarios. Μόνο θα ήθελα  να μοιραστώ πως η ματιά μου, κάθε φορά διασταυρώνεται με τα έργα της, «παγιδεύεται» και αρχίζει να ταξιδεύει σε τόπους φανταστικούς.

Los dibujos de Jose me encantan precisamente porque me dejan viajar.  Constelaciones gráficas de universos infinitos.  Τα σχέδια της Χόσε μου προκαλούν μεγάλη ευχαρίστηση γιατί ακριβώς με αφήνουν να ταξιδέψω. Ατελή σύμπαντα από γραφιστικούς αστερισμούς. 

Nada de imagenes prefabricadas y copias. Sin embargo, estas imágenes contienen algo de secretos viejos y una frescura impresionante.  Τίποτα από έτοιμες εικόνες και αναπαραγωγές. Εντούτοις όμως οι εικόνες αυτές έχουν κάτι από παλιά μυστικά και μια απίστευτη φρεσκάδα.

Jose Rubio Mira Reci# ss

“Helo aquí que abre los cofres, que amontona riquezas cósmicas en un exiguo cofrecillo. Si en el cofrecillo hay joyas y piedras preciosas, es un pasado, un largo pasado, un pasado que cruza las generaciones que el poeta va a novelar. Las gemas hablarán de amor, naturalmente. Pero también hablarán de poder, de destino. [..] En el cofrecillo se encuentran las cosas inolvidables, inolvidables para nosotros y también para aquellos a quienes legaremos nuestros tesoros. El pasado, el presente y un porvenir se hallan condensados allí.”

«Εδώ βρίσκεται ότι υπάρχει όταν ανοίγουν τα σεντούκια, όπου συσσωρεύεται ο κοσμικός πλούτος σε ένα μικρό μπαουλάκι. Εάν υπάρχουν κοσμήματα στο κουτί και πολύτιμοι λίθοι, είναι ένα παρελθόν, ένα πολύ μακρινό παρελθόν, ένα παρελθόν που διασχίζει τις γενιές που ο ποιητής πρόκειται να εξιστορήσει. Οι πολύτιμοι λίθοι θα μιλούν φυσικά για αγάπη. Αλλά θα μιλήσουν επίσης για τη δύναμη, το πεπρωμένο.[..] Στο κουτί συναντώνται τα αξέχαστα πράγματα, αξέχαστα για εμάς όπως επίσης για εκείνους που θα κληρονομήσουν τους θησαυρούς μας. Το το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον συμπυκνώνονται εκεί ».

Conocí a Jose una tarde en el sótano del aula YG1 en la escuela de arquitectura de Madrid, cuando todavía Javier Seguí y Antonio Verd impartian juntos su famosa clase “Dibujo Natural”.  Γνώρισα τη Χόσε ένα απόγευμα σε μια μεγάλη αίθουσα στο υπόγειο YG1 στην αρχιτεκτονική σχολή της Μαδρίτης, όταν ακόμα ο Javier Seguí και ο Antonio Verd είχαν εκείνο το περίφημο μάθημα «σχέδιο εκ του φυσικού».

Aquella tarde habían invitado a clase un grupo de artistas. Aquel entonces no podía sospechar el valor de un curso interdisciplinario y para todas las edades. Su presencia fue un choque. Εκείνο το απόγευμα είχαν καλέσει μια ομάδα καλλιτεχνών στο μάθημα. Τότε δεν μπορούσα να υποψιαστώ την αξία ενός διατμηματικού και για όλες τις ηλικίες μαθήματος. Η παρουσία τους ήταν ένα σοκ.

Todavía cuando veo las obras de Jose me pregunto lo mismo:¿Como una/ο puede llegar  a este nivel de sutileza, libertad y refinamiento? Y, sobre todo, ¿Cómo unas imágenes pueden ser tan tan contemporáneas?  Από τότε ακόμα κάθε φορά που βλέπω τα έργα της Χόσε αναρωτιέμαι το ίδιο πράγμα: Πώς μπορεί κάποια/oς να φτάσει σε τέτοια επίπεδα λεπτότητας, ελευθερίας και φινέτσας; Και κυρίως πως γίνεται κάποιες εικόνες να  είναι τόσο μα τόσο σύγχρονες;

Podéis seguir Jose Rubio Mira aquí y aquí

Μπορείτε να ακολουθήσετε τη Jose Rubio Mira εδώ κι εδώ

Jose Rubio Mira Fedevida# s - Copy

Read More


Άραγε ο Ιός είναι του Θεού; Is the virus* of God?

Περπατώ στην πόλη, είναι σκοτεινά, ήσυχα, με λίγο φως, άδειοι δρόμοι, άσφαλτος, αρκετή ησυχία..(ακούω τα βήματα μου στην άσφαλτο). I walk in the city, it is dark, quietly, with a little light, empty streets, asphalt, quite quiet … (I hear my footsteps on the asphalt).

Που και που κάποια λακκούβα, τα πεζοδρόμια όπως πάντα ένα κολλάζ με ανεβοκατεβάσματα, λίγα παρκαρισμένα αυτοκίνητα, υγρασία, που και που μια γάτα ή η μυρωδιά από κάποιο τζάκι. Every now and then a pothole, sidewalks as always look like a collage with ups and downs, a few parked cars, humidity, sometimes a cat or the smell of a fireplace.


Θα μπορούσα να περπατώ στη ίδια πόλη, μια νύχτα σας κι αυτή,  πριν περίπου εκατό χρόνια. I could have been walking in the same city, a night like this, about a hundred years ago.

Θα είχε σίγουρα λιγότερο φως. Οι δρόμοι θα ήταν μάλλον χωρίς άσφαλτο, τα παπούτσια μου θα ήταν γεμάτα λάσπη ή σκόνες. It would definitely have had less light. The roads would have been, probably, without any asphalt, my shoes would have been covered in mud or dust.

Σίγουρα θα είχα να αποφύγω περισσότερες λακκούβες. I would have definitely had to avoid more potholes.

Πεζοδρόμια, δηλαδή οριοθετήσεις μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου χώρου για την ασφάλεια των πεζών, μάλλον δεν θα υπήρχαν παντού ή πουθενά. Sidewalks, that is, boundaries between private and public space for pedestrian safety, wouldn´t probably be present everywhere or nowhere.

Η ατμόσφαιρα θα μύριζε περισσότερες ξυλόσομπες ωστόσο η ησυχία θα ήταν παρόμοια. The atmosphere would smell more smock of fireplaces, but the silence would be similar.

Η πόλη μου πριν αποκτήσει τα χαρακτηριστικά μητροπολιτικής παγκοσμιοποιημένης πόλης έμοιαζε περισσότερο με χωριό. My city, before acquiring the characteristics of a globalized metropolitan center, looked more like a village.

Εγώ θα ήμουν μάλλον ένα άλλο υποκείμενο. I would probably have been another subject.

Θα ζούσα σε μια κοινωνία της πειθαρχίας, όπως λέει και ο Χαν[1]I would have been living in a society of discipline, as Han[1] puts it.

Θα έδειχνα σίγουρα και αναγκαστικά περισσότερο σεβασμό στους μεγαλύτερους, την οικογένεια και γενικά στις αυθεντίες.  I would have certainly and necessarily showed more respect to the elders, family and the authorities in general.

Προφανώς θα πίστευα στο Θεό και θα άναβα ένα κερί στην εκκλησιά αν και σίγουρα κάτι θα είχε πάρει το αυτί μου για τους Άθεους. I would obviously believe in God and light a candle in the church, although surely something would have heard about Atheists.

Και κυρίως, με κάποιο χριστιανό θα με είχαν παντρέψει ή θα είχα ερωτευτοπαντρευτεί. And most importantly, i would have been forced to get married to a Christian or I would have fallen in marriagelove.

Σε κάθε περίπτωση θα ήμουν ένα άλλο υποκείμενο, βέβαια επειδή ακόμα και σε εκείνες τις πόλεις κάποιος έφευγε και ξενιτευόταν μάλλον θα ζούσα, όπως τώρα, θα ονειρευόμουν άλλες πατρίδες, ζωές και αμερικάνικα όνειρα. In any case, I would have been a different subject. But because even in those cities people left and emigrate, I would probably live, as I do now, dreaming of other homelands, lives and ‘American dreams’.


Καθώς περπατώ στην πόλη της καραντίνας θυμήθηκα ένα βράδυ που γύριζα στο σπίτι που μεγάλωσα μετά από πολλά χρόνια. Είχε κάτι παρόμοιο εκείνο το βράδυ. As I walk through the city of quarantine, I remembered one night, when I was returning in the house I grew up, after many years. There was something similar to this night.

Read More


Αυτό το κείμενο αφορά το σχέδιο σαν επιτέλεση-περφόρμανς- και όσους αγαπημένους/ες/x, πριν περίπου δύο χρόνια, βρεθήκαμε μαζί και στήσαμε μια αυτοσχέδια θεατρική σχεδιαστική σκηνή. Este texto está dedicado al dibujo como performance y a esos seres queridxs, que hace aproximadamente dos años, nos unimos y creamos una escena improvisada de un dibujo teatral.

Το έργο, σε αυτή την περίπτωση, ήταν μια συλλογική ζωγραφιά σε ζωντανή μετάδοση. Επίσης, ήταν ένα πείραμα να συνδεθούν οι αναλογικοί και οι ψηφιακοί καμβάδες. Kαι κυρίως, ήταν μια δοκιμή του «μεταμορφώνω ένα χώρο», «σχεδιάζω σε μεγάλη κλίμακα», «σχεδιάζω μαζί», παραξενεύω και παραξενεύομαι. La obra, en este caso, fue una pintura colectiva en transmisión en vivo. También fue un experimento para conectar el lienzo analógico con el “digital”. Y, sobre todo, fue una prueba de ‘transformar un espacio’, ‘dibujar a gran escala’, ‘dibujar juntos’, extrañar y extrañarse.


Με ψηφιακά μέσα (την ψηφιακή πλατφόρμα ομαδικού σχεδιασμού σε προβολή και με αναλογικά μέσα σε ένα μεγάλο καμβά, ένα ανιαρό κομμάτι του αιθρίου της αρχιτεκτονικής σχολής της Ξάνθης στο ΔΠΘ μετατράπηκε σε θεατρικοζωγραφικό χώρο. Con los medios digitales (la plataforma de dibujo colectivo y digital en proyección y análogicos en un gran lienzo una parte en desuso del patio de la Escuela de Arquitectura de la Universidad de Democritos se transformó en un espacio teatropictórico.

Χωρίς αμφιβολία θα συνεχίζουν να γράφονται πολλά για την ανεξήγητη χαρά που ωθεί τα σώματα να γράφουν, να κυλιούνται αφήνοντας σημάδια και χαράσσοντας φιγούρες. Sin duda, se continuará escribiendo mucho sobre la inexplicable alegría que impulsa a los cuerpos a escribir, rodar, dejar marcas y trazar figuras. Read More


Για τους στενούς χώρους και τη στενοχώρια. (ΕΛ)

About tight spaces and distress. (ENG)

Ένα παιχνίδι των λέξεων και των φυσικοψυχικών χώρων.

A game of words and psychophysical spaces. 

In greek “being distressed” [steno-choriménos] comes from the words tight-space [stenáchoro].

Στενάχωρο. Eίναι στενάχωρο. Το δωμάτιο είναι στενάχωρο, μα κι εγώ είμαι στενο-χωρημένη. Stená-xoro [tight-space] distressed. It is [tight-space] distressed. Τhe room is [tight-spaced] distressed, but me too I’m distressed [tight -spaced] steno-choriméni.

Το δωμάτιο είναι στενάχωρο, μα πιο στενάχωρο είναι αυτό που συμβαίνει. Αυτό που συμβαίνει στο διπλανό δωμάτιο, στα διπλανά «δωμάτια». The room is tight-spaced [distressed], but more distressed [tight-spaced] is what happens. What happens in the next room, in the next “rooms”.

Είναι στενός ο χώρος και όλο και στενεύει..περιορίζεται. The space is tight and it is getting 

Περιορισμοί επιβαλλόμενοι, μα και αυτοπεριορισμοί, περιορισμοί υπευθυνότητας, περιορισμένη υπευθυνότητα, ανευθυνότητα μα ότι και αν λέμε ο βασικός περι-ορισμός είναι  ο θανατηφόρος. Restrictions imposed, but also self-restrictions, restrictions of responsibility, reduction of responsibility, irresponsibility, but whatever we may say the basic restriction is  the fatal one.

Στενός-χώρος και στενο-χώρια, μάλλον για αυτό έλεγε ο Χαβιέρ «βρες μια άλλη λέξη για το χώρο»…κανείς δεν ξέρει σε τι ακριβώς αναφέρεται. “Tight-space” [stenos xoros] and “being distressed” [steno-xorimenos] probably that’s why Javier said “find another word for space” … no one knows exactly what it refers to.

Κάποιοι αναρωτιούνται αν ο χώρος ήταν στενός από πάντα ή αν πριν ήταν ελεύθερος. Some are wondering if  space has  always been tight or if it was free before.

Ίσως να μην ήταν, μάλλον είχε όμως μια κάποια ανεμελιά, άγνοια ή κάτι τέλος πάντων χωρίς όρια ή πιο σωστά που έμοιαζε χωρίς τέλος. It may not have been, but it probably had some negligence, ignorance, or something  without an end or better that looked like endless.

Ίσως να το ήξερα κατά βάθος. «Τα παιδιά [..] έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα», όπως λέει το τραγούδι. Θα ναι που νόμιζα ότι όλα μπορούν να γίνουν αλλιώς. Αλήθεια, σιγά σιγά όλα γινόντουσαν αλλιώς. Maybe I knew it deep down. “The kids [..] anyway they know everything», a song says.  Yes, I thought that everything could be done differently. Really, slowly everything was changing. 

Στενάχωρη καρδιά, στενάχωρο τύπος, στενάχωροι καιροί και καταστάσεις, αλλά και στενάχωρα δωμάτια. Heart to get upset [tight-space of the heart], worrier [tight-space] guy, worried [tight-space] times and situations, as well as tight-space rooms.

Μάλλον δεν είναι οι τοίχοι που κάνουν τα πράγματα στενάχωρα, εξάλλου από τις «φυλακές» πάντα κάπως δραπετεύαμε. Στενάχωρο μάλλον είναι πως οι τοίχοι έγιναν και πάλι ορατοί. It is not probably the walls that make life feel sad, in fact we have always escaped “prisons” somehow. It is rather sad that walls have become visible again.

Δεν είναι οι τούβλινοι τοίχοι που έγιναν και πάλι ορατοί ούτε οι γυψοσανίδες ή τα άλλα δια-χωριστικά. Πιο θλιβερό είναι που έγιναν ορατά πάλι εκείνα τα διαχωριστικά που νόμιζα πως μια μέρα θα δια-περασω, ξε-περάσω. It is not the brick walls that have become visible again, nor the drywall panels or other dividers. The saddest thing is that have become visible again those dividers that I thought  one day I would pass, pass by, overpass.

Εκείνα τα γαμημένα όρια: τα οικονομικά, τα οικογενειακά, οι περιορισμοί του φύλου, της πόλης, της χώρας κι εκείνες οι ψευτοελπίδες και τα ψευτοξεγελάσματα: «και αν εκείνη η αίτηση», «εκείνο το πάρτι», «εκείνος ο ξανθός», «εκείνη με το ξυρισμένο μαλλί», «εκείνη η δουλειά», «εκείνο το ταξίδι» όλα αυτά τα τόσο απαραίτητα μοιάζουν με ψεκαστήρια από αυτά που «κάνουν τα τζάμια αόρατα». Those fucking limits: financial,  familiar, gender restrictions, city, country and those pseudohopes and lies: “and if that application”, “that party”, “that blonde”, ” the one with the shaved hair “,” that job “,” that trip “all of which look like sprays,  the ones that “make the glass invisible”.

Μα τα τζάμια είναι εκεί ξαναβρώμισαν και φάνηκαν πάλι. Τα τζάμια είναι στον 5ο όροφο, απέναντι έχει πολυκατοικίες, ο ήλιος φαίνεται από το στενό των δρόμων, οι ανεπάρκειες ήταν από πάντα γνωστές, κατά βάθος τις ξέραμε. But the glazed windows are dirty, and it shows again. The glasses are on the 5th floor, in front there are apartment blocks, the sun can be seen from the narrow streets, the deficiencies were always known, deeply we knew them.

Και τώρα στη στενοχώρια δεν υπάρχει άλλη παράταση, διαφυγή.  Αναγκαστικά πρέπει να πω πως «δεν ελπίζω τίποτα». Είμαι, ακόμα εδώ στο στενό-χώρο, του δωματίου, του σώματός μου, της ηλικίας, του φύλου, της «τσέπης». And now in the distress [tight space] there is no further extension, escape. I have to say ‘I hope nothing’. I am still here in the tight space of my room, of my body, my age, my gender, my “pocket”.

Ο στενός-χώρος είναι εδώ και δίπλα, στο δίπλα δωμάτιο, στη διπλανή χώρα που γίνεται κάθε μέρα περισσότερο στενο-χώρα, με στενά-χωριά, στενο-χωριμένους, στενο-χωρισμένους  και δυστυχώς από-χωρισμένους. The tight-space is here and at the next door, in the next room, in the next country [Chora] which every day is becoming more and more confined country [tight-chora], with confined villages [tight-xoriá], distressed [tight-space] and unfortunately segregated [apo-spaced] people.

Σε αυτό το στενό-χωρο «χαρτί» στα όρια της οθόνης, του χαρτιού, των γραφικών χαρακτήρων τα σημάδια της γλώσσας είναι ίχνη που θέλουν να μείνουν εδώ και να εξιχνιάσουν τις στενοχώριες των καιρών. In this tight space [stenó-chóro] of “paper” at the limits of this screen, these graphic characters, these signs of language are traces that would like to stay here and delineate the distress [tight-spaces] of the times.

Αφιερωμένο στην Κατερίνα Μ. που μου μίλησε για αυτό το παιχνίδι των λέξεων, το στενό-χώρο και τη στενοχώρια στο διπλανό της δωμάτιο. Dedicated to Katerina M. who talked to me about this game of words “tight-space=stenochória=distress”, her tight-space [stenó-chóro] and distress [stenochória] in the next room.

Το σχέδιο συχνά γίνεται κατανοητό ως μια γλώσσα.

Drawing often is perceived as a language.

Μια γραφή χωρίς φωνήματα. «Μιλά», μεταφορικά. A kind of writing without phonemes. It “speaks”, metaphorically. 

Κατά τη διάρκεια ενός μικρού πειράματος, σε μια προσπάθεια να διερευνηθούν τα όρια του «σχεδιάζω», σχεδιάσαμε με τα μάτια κλειστά. During a small experiment, in an attempt to explore the limits of “drawing”, we draw with our eyes closed.

Χωρίς να βλέπω.  Αναγκάζομαι αγγίζοντας να ψάχνω τα όρια του σχεδιαστικού χαρτιού, του «μολυβιού» και να χαράσσω γραμμές χωρίς να ξέρω προς τα που πηγαίνουν.  Without seeing. I am forced to search the limits of the drawing paper, the pencil, and draw lines without knowing where they are going.

“Στα τυφλά», εκτός του οπτικού ελέγχου και εκτός ελέγχου γενικά στο πεδίο μιας «τυφλής ελευθερίας», ποιον να εμπιστευτείς; Και πως να αφήσεις τα χέρια ελεύθερα να κινούνται;  “Blindly”, without being able to see and out of control, in general, in a field of “blind freedom”, whom do you trust? And how do you let your hands move freely?  

Χωρίς να βλέπω. Ακούω. Ακούω εμένα, τxν δίπλα, τους δίπλα. Δεν ακούω τις φωνές τους, ακούω τις «μολυβιές» τους. Without seeing. I listen. I listen to myself, the Other, the Others. I don’t listen their voices, I am listening to their “pencils”.

Ακούω τους χτύπους στο χαρτί. Οι ήχοι των χαράξεων, κάθε γραμμή τώρα πια έχει το ήχο της. Άλλοι μακρόσυρτοι και άλλοι πιο σημειακοί. I am listening to the pencils beat on the paper. The sounds of the traces, now each line has its own sound. Some sounds are longer and some are more pointy.

Τα σχέδια μετατράπηκαν ξαφνικά σε κρουστά, σε γραφο-μηχανές. Θα μου πεις, έτσι ήταν από πάντα. Αλλά «εσύ δεν άκουγες».  Drawings suddenly turn into percussions, into type-writers. You may tell me; “it’s always been that way. But “you never listened”.

Οι χαράξεις έχουν ένα ήχο, καλύτερα ένα χτύπο, και κάθε χτύπος αρχίζει να συσχετίζεται με τους χτύπους των Άλλων.  Traces have a sound, even better, a beat. Each beat begins to relate with other beats.  

«Χτυπώ», «απαντούν», «χτυπούν», «απαντώ». Ξανά και ξανά μέχρι που φτιάχνεται ένας ρυθμός, άρρυθμος και θορυβώδης. Ι “knock”, they “answer”, they “knock”, I “answer”. Again, and again until a rhythm is made, arrhythmic and noisy.

Τι είναι αυτή η συναυλία [κρουστών…] σχεδίων; What is this [percussion…] drawing concert?

Ένα σχέδιο τελικά ακούγεται. A drawing finally sounds. 

Πριν το σχέδιο κατηγοριοποιηθεί ως παρτιτούρα, η καταγραφή μιας μουσικής που παράγεται από φυσικούς ήχους -σαν αυτής του Dieter Schebel- θα λέγαμε πως παράγει τη δική του μελωδία.

Before this drawing is categorized as a music sheet, someone can argue that the transcription of a music produced by natural sounds -like those of Dieter Schebel-, has its own voice-melody.

Το μολύβι γράφει-χτυπά, τα μολύβια χαράσσουν-χτυπούν, ακούγονται. Οι χτύποι των μολυβιών, δεν είναι σαν αυτούς των ρολογιών, ούτε ακριβώς, μα πιο κοντά σε αυτούς της καρδιάς και των καρδιογραφημάτων.

The pencil writes-beats, the pencils mark, beat and have their own sound. Pencil beats are not like watch beats, nor exactly, but similar to heartbeats and to cardiograms.

Απόσπασμα από γραφιστική συναυλία στο μάθημα «ειδικά θέματα αναπαραστάσεων: ιχνογραφίες και ιχνηλατήσεις» στην αρχιτεκτονική σχολή του Βόλου, 18 Φεβρουαρίου 2020.

Excerpt from a graphic concert in the lesson “Special Representations: Paintings and Traces” at the School of Architecture, University of Thessaly, 18th February 2020.

Read More


Οι μετακομίσεις, οι πόλεις, τα σπίτια και τα παράθυρά τους

Las mudanzas, las ciudades, las casas y sus ventanas.

Τα παράθυρα κάδρα, πλαίσια, μα, πιο πολύ ανοίγματα

Las ventanas cuadros, marcos, pero, sobre todo aperturas

Οπές για το φως, τους ήχους, τους θορύβους, τους κλέφτες

Huecos para que entren la luz, los sonidos, los ruidos, los ladrones

Από αυτά οι «θέες» αντικρίζονται μα επίσης ακούγονται

Desde ellos las “vistas” se enfrentan pero también se oyen

Αυτή είναι μια συλλογή με θέες από τα παράθυρά μου

Esta es una colección de vistas desde mis ventantas.

Από αυτά κάτι ακούγεται και ανοίγεται*

Desde ellas algo se oye y se abre*

Athens 2020

Madrid 2013

Madrid 2012


*«Άνοιξη < αρχαία ελληνική ἄνοιξις. Σπάνια λέξη της αρχαίας ελληνικής (ἡ ἄνοιξις, -εως). Ετυμολογείται από το ρήμα ἀνοίγνυμι ή ἀνοίγω.»

*”Primavera <en griego antinguo “ἄνοιξις”. Proviene del verbo “ἀνοίγνυμι” ο “ἀνοίγω”, que significa abrir.


Ασταμάτητες κινήσεις.

Movimientos imparables.

Κίνηση, λέει το λεξικό, είναι η μεταβολή της θέσης ενός σώματος μέσα στο χώρο σε σχέση με ένα σταθερό σημείο και σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

El movimiento, dice el diccionario, es el cambio de la posición de un cuerpo en el espacio en relación con un punto fijo, en un momento dado.

Το αντίθετο, η ακινησία.

Lo contrario, la quietud.

Βέβαια, η γη κινείται κι εγώ νιώθω ακίνητη.

Sin embargo, la tierra se mueve y yo me siento inmóvil.

Είναι και η κίνηση ένα σχετικό μέγεθος.

Es el movimiento un tamaño relativo.


Παρόλα αυτά υπάρχουν πολλές κινήσεις, περισσότερο ή λιγότερο μεταφορικές, όπως: οι κινήσεις των λογαριασμών, αυτές των χορευτών, οι στρατηγικές κινήσεις, εκείνες των οχημάτων αλλά και οι κινήσεις ενός πίνακα ή ενός γλυπτού.

A pesar de todo esto existen muchos movimientos, más o menos metafóricos, como: los movimientos de las cuentas bancarias, los de los bailarines, los movimientos estratégicos, los de los vehículos, pero también los movimientos de un cuadro o una escultura.

Υπάρχουν μέρη με πολύ κίνηση, αλλά και είδη κινήσεων: γραμμικές, διακεκομμένες, τεθλασμένες, ζικ-ζακ, ανάστροφες, κατακόρυφες, διαγώνιες, κάθετες και γενικά προς όλες τις κατευθύνσεις.

Hay lugares con mucho movimiento, pero también hay muchos tipos de movimientos: lineales, discontinuos, curvos, en zigzag, inversos, verticales, diagonales, perpendiculares y, en general, en todas las direcciones.

Υπάρχουν οι εφαπτόμενες, οι πλευρικές, αυτές του αέρα, των ήχων, οι προσεκτικές, οι μετρημένες αλλά και οι αλόγιστες, οι αυθόρμητες, αυτές που έχουν χάρη αλλά κι εκείνες που είναι άνετες κι ελεύθερες.

Existen los tangibles, los laterales, los del aire, de los sonidos, los cuidaditos, los moderados pero también los insensatos, los espontáneos, los que tienen gracia y también los que son cómodos y libres.

Ένα επίσημο κείμενο, για την εκφώνηση ενός μαθήματος αρχιτεκτονικής, θα αναφερόταν στις σχεδιαστικές κινήσεις, στις κινήσεις των «κατοίκων» ενός πρότζεκτ, τις υποχρεωτικές, τις δυναμικές κτλ.

Un texto oficial, para el enunciado de un curso de arquitectura, tendría que referirse a los movimientos proyectuales, los posibles movimientos de los “habitantes” del proyecto, los obligatorios, los dinámicos etc.

Ωστόσο μια τέτοια γραφή, στη δική μας περίπτωση, θα ήταν μάλλον μια λάθος κίνηση.

Sin embargo, probablemente una escritura de este tipo, en nuestro caso, sería un movimiento incorrecto.


Read More

Είπα μόνο πως πρόκειται για ένα πάρκο.


Και μοιράστηκαν σε φωτοτυπίες δύο κατόψεις του. Η μια, με τη στάθμη πάνω από τις φυλλωσιές των δέντρων, και η άλλη, κάτω από αυτές.

Και ενώ προσπαθούσα να κάνω μια ανάλυση-παρουσίαση περί «σχεδίων & αναγνώσεων» βλέπω πως κάποιοι/ες/x, αυθόρμητα, να έχουν πιάσει τα χρωματιστά μολύβια και τους μαρκαδόρους και να σχεδιάζουν στην φωτοτυπία.

Κάπως έτσι σχεδιάζοντας επάνω στο επίπεδο της κάτοψης άρχισε το παιχνίδι. Άρχισαν να αναγνωρίζουν, να ερμηνεύουν και να «κατοικούν» με τον δικό τους τρόπο τις κατόψεις. Ενώ, προέκυπταν ερωτήσεις:

«Και αυτές οι γραμμές είναι ισοϋψείς; Αυτό είναι νερό; Οκ, αυτά είναι δέντρα. Και τι σχήματα είναι αυτά; Δεν καταλαβαίνω. Και αυτή η γραμμή; Είναι δρόμος; Μα τι είναι τούτο; Δεν βγαίνει νόημα. Και, σίγουρα αυτό είναι ένα πάρκο; Μήπως αυτός ο αρχιτέκτονας είναι τρελός;».

Μέχρι που επ-ανα-σχεδιάζοντας άρχισαν να προκύπτουν νέες κατόψεις, νέα πάρκα και μάλιστα πάρκα απρόσμενα όμορφα.

Έτσι όταν μετά από ώρα παρουσιάστηκαν οι φωτογραφίες του έργου του Μιράγες «το πάρκο των χρωμάτων», καθώς και εκείνου του χρωματιστού σκίτσου του διαγωνισμού και της αντίστοιχης μακέτας του Ενρίκε, όλα έμοιαζαν πιο φυσικά.

El Croquis 72(II)-Enric_Miralles-112

Dibujo, El parque de los colores. Σχέδιο, το πάρκο των χρωμάτων Enrique Miralles 1993.

Και τότε άρχισαν τα:

«Αααα, ώστε αυτό ήταν σιντριβάνι». «Και οι ισοϋψείς! Αμάν, αυτές νόμιζα πως ήταν ολόκληρη ρεματιά, όχι μικρά σκαλάκια». «Έλα ρε». «Τελικά δεν έχει τόσα δέντρα». «Και αυτά είναι φωτιστικά;». «Πως σκίαστρα;».

Και όσο προχωρούσαν οι φωτογραφίες της παρουσίασης και οι γραμμές των σχεδίων αντιστοιχούσαν πια στις χαράξεις του πάρκου τόσο μεγάλωνε ο ενθουσιασμός.

Ενθουσιασμός γιατί αυτό που αρχικά αποτελούσε ένα ακατανόητο πλέγμα γραμμών είχε γίνει, για καθέναν/μια/x, πιο οικείο, λογικό και κατανοητό μέσα από τα δικά τους σχέδια, τις δικές τους διερευνήσεις.

Και κυρίως, όλα αυτά είχαν προκύψει αυθόρμητα.

Με βάση το ένστικτο, τις ανάγκες ενός πάρκου και όχι κάποιας προκατασκευασμένης εικόνας. Η αμεσότητα της τυχαιότητας, η ελευθερία επιλογών μακριά από αιτιοκρατίες και κάποιο έλεγχο μεταξύ φόρμας και λειτουργικότητας έδωσαν χώρο στο παιχνίδι και κυρίως στην αξία κάθε ερμηνείας, την αξία να προσεγγίζεις τον κόσμο με «τον δικό σου τρόπο».

El Croquis 72(II)-Enric_Miralles-1141

Έμειναν και στην άκρη όλα εκείνα, τα μάλλον βαρετά, που είχα προετοιμάσει να πω:

«Για το ότι επιχειρήσαμε την ερμηνεία και την κατανόηση ενός έργου τέχνης (εδώ αρχιτεκτονικής) από την διαδικασία του σχεδιασμού του και όχι από την τελική-κτισμένη του μορφή.

Ή πως, πιο απλά, αυτή τη φορά ξεκινήσαμε από τα σχέδια και όχι από τις εικόνες ενός έργου.

Και πως με αυτή την προσπάθεια «από το ανάποδο» πραγματοποιήσαμε μια άσκηση «ανάγνωσης των σχεδίων».

Ή πως κάπως έτσι μπορεί ή θα μπορούσε το κτιστό περιβάλλον να «αναγνωστεί» από τα [πιθανά] σχέδια από τα οποία έχει προκύψει.»

Ήταν πιο φυσικό να μιλήσουμε για ότι προέκυψε.

Αυτά τα καινούργια πάρκα, «τα δικά τους» πάρκα. Και, πως τα δικά τους γραφιστικά παιχνίδια στο «πλάνο» της κάτοψης είχαν αποκαλύψει άλλα πράγματα και σημασίες γύρω από το «σχεδιάζω ένα πάρκο».

This slideshow requires JavaScript.

Και, εν τέλει, τι σημαίνει τελικά το «επ-ανα-σχεδιάζω» ή το «ξανα-σχεδιάζω»  [redraw (EN), redibujar (ES)]; Τι παραπάνω προσδίδει το πρόθεμα «ξανά», εκείνο το «επ-ανα», το «πάλι»; Καθώς γράφω για εκείνο το τόσο συγκινητικοσημαντικό μάθημα και εκείνα τα πάρκα προέκυψαν διάφορες κατηγορίες γύρω από το «επ-ανα-σχεδιάζω»:

Γιατί σίγουρα «επ-ανα-σχεδιάζω» καθώς περνώ/με ώρες και ώρες δουλεύοντας ένα σχέδιο. Και, ποιός/ά/x δεν έχει δει τα αρχεία του να πολλαπλασιάζονται καθώς τροποποιεί ένα πρότζεκ;

Φυσικά σχεδιάζω ξανά κάτι που προφανώς έχει ήδη χαραχθεί ή έχει ήδη θεωρηθεί τελειωμένο, έχει μπει στο συρτάρι, στο κάδρο, στο φάκελο, στην πολεοδομία, έχει σταλθεί στο μέιλ, με το wetransfer κτλ.

Αλλά και οι χαράξεις σε ένα οικόπεδο είναι και αυτές ένας «επ-ανα-σχεδιασμός». «Ένα κομμάτι γης» επ-ανα-σχεδιάζεται καθώς είναι το «υπόβαθρο», η «βάση», ο «τόπος», το «φόντο» νέων παρεμβάσεων.

Ίσως και αυτά τα «αντι-στρές» βιβλία ζωγραφικής αν και δεν αφήνουν στο σχεδιαστή κάποια βούληση ανήκουν σε αυτή την κατηγορία των επανασχεδιασμών.

Θυμήθηκα, φυσικά, κι εκείνους τους εκπληκτικούς επ-ανα-σχεδιασμούς του Uriel Seguí στην έκθεση με τίτλο «Οριοθετώντας το άμορφο [Bordeando lo informal]» ή όπως το έγραψε «κυνηγώντας όρια, χωρίς σταματημό». Εκεί έφτιαχνε δηλαδή με τις γραμμές του τα όρια των κηλίδων. Όπως γινόταν σε εκείνο το παιχνίδι της φαντασίας που κάναμε ιδίως μικροί καθώς με τη φαντασία «ακολουθούσαμε» τα περιγράμματα των ψηφίδων στο μωσαϊκό, τα πλακάκια ή στις επιφάνειες των ξύλων κτλ.


Rebordeando 03, Uriel Segui

Τέλος θυμήθηκα πώς είχα νιώσει όταν άκουσα για πρώτη φορά εκείνο το ρήμα «επ-ανα-σχεδιάζω» [redraw (EN), redibujar (ES)].

Στην αρχή νόμιζα πως δεν ακούω καλά:




-«Τι “ρε” και μαλακίες λένε.»

-«Γαμώ τις ξένες γλώσσες.»

-«Τι; Νέες λέξεις-νοήματα;»

-«Ωχ, πάμε πάλι..»


Αφιερωμένο σε όσους/ες/x συμμετείχαν.

Read More


Πήραμε το «μονοπάτι της ζωής» και κατεβήκαμε προς την ακροποταμιά.

Ίσως χρειαζόταν μια εισαγωγή για την «εκπαίδευση έξω από τις αίθουσες ή τους ιμπρεσιονιστές ζωγράφους» ή κάτι για το βίντεο των Eames, που ξεκινά από την κλίμακα ενός πικνίκ, αλλά τελικά δεν είπα κάτι.

Κατάφερα μόνο να ψελλίσω πως: «Το θέμα της επίσκεψης δεν είναι ακριβώς νατουραλιστικό. Και, πως ίσως είναι περισσότερο σχετικό με τις αισθήσεις, τις μυρωδιές, το ρευματάκι του αέρα, τον ήχο των δέντρων, αλλά και πως το έδαφος στη φύση μπορεί να ιδωθεί σαν ένα σώμα σε άλλη κλίμακα..

Απλά καθίσαμε.

Ανοίξαμε τα τετράδια-μπλοκ για να σκιτσάρουμε.

This slideshow requires JavaScript.

Μια κοπέλα άνοιξε ένα βιβλίο: «Θα προτιμούσα να μην». Προτιμούσε να κάνει κάτι άλλο. Ήταν η κοπέλα που στα μαθήματα εμφάνιζε εκείνες τις γραμμές που «δεν θέλουν να είναι απόλυτες», «τις διακεκομμένες γραμμές» και που είχε μια τεχνική να «σχηματίζει όρια ζωγραφίζοντας εκτός περιγραμμάτων», αυτό που λέμε «από το αρνητικό».

Οι υπόλοιποι κάπως ξεκινήσαμε.

Τι ειναι αυτή η χαρά του σχεδιάζω;

Μας κοίταξα λίγο από μακριά. Δεν είχαμε καβαλέτα. Δεν ήταν ένα συνηθισμένο πικνίκ.

Είχε και μια δυσκολία όλο αυτό το «μάθημα στην εξοχή», το «μη υποχρεωτικό», το «άνευ λόγου», το «δίχως θέμα».

Έχουν συχνά μια αμηχανία «οι αργίες». Όπως και οι στιγμές που η τέχνη προσπαθεί «να βρεί κάποιο καινούργιο νόημα», ή να ενεργεί «χωρίς νόημα», «γιατί έτσι».

Αλλά από την άλλη «πως θα φτιάξουμε ένα στόρυ χωρίς αιτία, αφορμή και προσχεδιασμένο σενάριο;» και άραγε «το αποτέλεσμα θα είναι τρέντυ»;

Ήρθαν στο νου εκείνες οι λέξεις του Χαβιέρ Σεγί: «μέσα από το σχέδιο φτιάχνεις τον εαυτό, εκεί συστήνεται η προσωπικότητα του υποκειμένου[individuation]». Πως το σχέδιο λειτουργεί σαν τον καθρέφτη, η δράση όπου καθένας μπορεί ελεύθερος να δοκιμάζει και να δοκιμάζεται.

Τι θα γινόταν αν έφτανε στα όρια του χαρτιού ή εκείνης της ελευθερίας του να «κινούμαι-χαράσσω» χωρίς σκέψη, του «και αν» και «γιατί όχι», μακριά από επικρίσεις και αγωνίες γυρω από το «μοιάζει;» και το «αρέσει;».

Τα ίχνη των γραμμών μας είχαν περισσότερο να κάνουν με τις αισθήσεις και όλα εκείνα τα ανείπωτα που προσπαθούν «όπως όπως» να «βγουν προς τα έξω» άτσαλα, ακατανόητα, μουτζουρωμένα αλλά και ανέμελα.

Όλα αυτά τα σημάδια στο χαρτί δεν μπορούν να ερμηνευτούν με κάποια ευθεία αντιστοίχιση. Δηλαδή μια γραμμή δεν αντιστοιχούσε απαραίτητα σε κάτι συγκεκριμένο.

Σε αυτούς τους χαραγμένους καθρέφτες, αυτό το αρνητικό αποτύπωμα, «εκεί έξω», «στον καθαρό αέρα», μακρυά από την αίθουσα, την πόλη και τους τύπους, τι κάναμε;

Όλοι κάτι έφτιαχναν, κάτι δοκίμαζαν.

Κάποια στιγμή βλέπω την Μαρία. Η Μαρία θα λέγαμε πως «ζωγραφίζει καλά», έχει εκπληκτικό ταλέντο στις αναπαραστάσεις. Συχνά έχω την εντύπωση πως η ελευθερία και οι «αναγνώσεις» των αφηρημένων σχεδίων την έχουν δυσκολέψει. Αλλά τι κάνει;

Read More


Εκφράζουν τα σχέδια τα συναισθήματα μας; 
¿Expresan los dibujos nuestros sentimientos? Και αν ναι, πως; και σε ποιο βαθμό; Y si es así, ¿Cómo ? Y, ¿Hasta qué punto?

Αυτά δεν επικοινωνούν με λέξεις. Πως μπορούν οι γραμμές, οι φιγούρες και τα χρώματα να εγγυηθούν την μεταφορά, την καταγραφή και πόσο μάλλον τη σωστή μετάφραση των συναισθημάτων;

Ellos no comunican mediante las palabras. ¿Cómo pueden las líneas, las figuras y los colores garantizar la transferencia, la transcripción y, menos aún, una traducción correcta de nuestros sentimientos?

“Αφήνομαι στα χέρια χωρίς να προσπαθώ να ελέγξω τις κινήσεις και τις χειρονομίες τους, μόνο κατασκοπεύω τις αλλαγές τους”, λέει ο Javier Seguí.

“Dejarse llevar por las manos sin intentar controlar sus ademanes, sólo espiando sus vicisitudes”, dice Javier Seguí.

Καθώς τα χέρια κινούνται ελεύθερα, χωρίς μεσολαβητές, κριτές και κανόνες, χωρίς να αναζητούν να αναγνωρίσουν ή να αναγνωριστούν είναι μάλλον πιο κοντά σε εκείνο το σώμα που ξεφεύγει από τα όρια του δέρματος.

Mientras las manos se mueven libremente, sin mediadores, “jueces” y reglas, sin tratar de reconocer o ser reconocidos, parece que están más cerca de ese cuerpo que se escapa de los límites de la piel.

Καθώς “χορεύουν” ελεύθερα βρίσκονται πιο κοντά σε εκείνο το σώμα που νιώθει, ιδρώνει από αγωνία, κλαίει γιατί το άφησαν, χαμογελά γιατί το κοίταξαν, που ξεχνά το “έξω” και το πως φαίνεται.

Mientras “bailan” libremente, están más cerca al cuerpo ese que siente, suda por agonia, llora porque lo dejaron, sonríe porque lo miraron y olvida lo “fuera” y el “¿cómo se ve?”.

Πρόκειται περισσότερο για εκείνο το σώμα που πάντα με κάποιο τρόπο μας διαφεύγει. Αυτό που νιώθουμε παντού αλλά ποτέ δεν βλέπουμε ολόκληρο. Aυτό που κουβαλάμε καρτερικά μαζί μας και που τα όρια, το χρώμα, οι ορμόνες ή οι κληρονομημένες επιθυμίες του οποίου μας βασανίζουν.  [ Jean-Luc Nancy, 58 indicios sobre el cuerpo]

Se trata más de ese cuerpo que de alguna manera siempre se nos escapa. Aquello que sentimos en todas partes, pero nunca vemos en su conjunto. Aquello que llevamos con nosotros con tanta paciencia y cuyos límites, colores,  hormonas o deseos heredados nos torturan. [ Jean-Luc Nancy, 58 indicios sobre el cuerpo]

Είναι εκείνες οι στιγμές που το σώμα κάπως χάνει τον έλεγχο.

Son aquellos momentos donde el cuerpo pierde de alguna manera el control.  

Καθώς οι κινήσεις των χεριών δεν ορίζονται από την γραμματική, το συντακτικό, τις θέσεις των γραμμάτων στο πληκτρολόγιο, τις απαιτήσεις και τους στόχους που πρέπει να φτάσουν αρχίζουν και σχεδιάζουν πιο ελεύθερα.

Mientras los movimientos de las manos no están definidos por la gramática, la sintaxis, las posiciones de las letras en el teclado, los requisitos y los objetivos que deben alcanzar empiezan a trazar con más libertad.

Όπως συμβαίνει όταν τα χέρια ξεχνιούνται καθώς χαϊδεύουν ή γλιστρούν στο σώμα του άλλου. Κάπως έτσι, ανέμελα, αφήνονται και χαράσσουν γραμμές και πολύχρωμα σημάδια.

Como pasa cuando las manos se dejan llevar acariciando y deslizando al cuerpo del otro. De manera parecida, se dejan, un tanto descuidados, y trazan líneas y manchas de colores.

Κάπου εκεί στο αδιαμεσολάβητο, τη ροή, αλλά και στην ανάγκη και την επιθυμία εκείνο το σώμα καταφέρνει να βγει προς τα έξω.

Por allí, en el no intermediado, en el flujo, pero también, la necesidad y el deseo ese cuerpo consigue salir hacia fuera.

Καθώς τα χέρια μεταφέρουν γίνονται, σύμφωνα με τον Aby Warburg, “σεισμογράφοι του ανθρώπινου σώματος”. Συναισθηματογράφοι και τα ίχνη τους είναι ψυχογραφήματα, μικρά ανεξήγητα σημάδια συνδεδεμένα με εκείνο το σώμα που δεν διαγράφεται, που συνήθως δυσκολεύεται να εκφραστεί, που νιώθει, που ξεχειλίζει από συναισθήματα μα που δεν ξέρει πάντα πως να περιγράψει.

A medida que las manos transmiten, se hacen según Aby Warburg, “sismógrafos del cuerpo humano”  y sus emociones. Emocionográfos cuyas huellas son psicografías, pequeños signos inexplicables vinculados a ese cuerpo que siente  y desbordado de emociones que no sabe cómo describirlas.

“Ουσιαστικά τα σχέδια μας λειτουργούν σαν τον ορό της αλήθειας. Ασυνείδητα, και κατά συνέπεια αναπόφευκτα μαρτυρούν κάτι από ότι συμβαίνει μέσα μας”, έγραψε η Κατερίνα Σαββόγλου. Σαν μια  ειδική γλώσσα, ένα αλφάβητο συναισθηματικών σημείων για όλα  τα ανείπωτα, τα άρρητα, όσα δεν λέγονται, όσα δεν ομολογούμε.

“Básicamente nuestros dibujos actúan como el suero de la verdad. Inconscientemente, y por lo tanto, inevitablemente testifican algo de lo que está sucediendo dentro de nosotros “, dijo Katerina Savvoglou. Como un lenguaje especial, un alfabeto de signos emocionales para todo lo que no se puede contar, lo inefable, lo que nos asusta confesar.

“Εκείνη την ώρα είναι σαν μελωδίες που δεν μπορούν να συγκροτήσουν ούτε καν έναν αυτοσχεδιασμό. Ίσως όταν αυτό τελειώνει, τα πράγματα γίνονται πιο ξεκάθαρα”, συνέχισε.

“En ese momento son como melodías que ni siquiera pueden formar una improvisación. Quizás cuando el dibujar acaba, las cosas se vuelvan más claras”, continuó.


Αυτό το σχέδιο πραγματοποιήθηκε σε μια προσπάθεια να περιγραφεί μια βίαιη απώλεια. Αρχικά πήρε το όνομα “τοπολογίες της βίας” από το βιβλίο του κορεάτη Byung-Chul Han. Ο Han μιλά για μια βία που δεν είναι πια φυσική, που σχεδόν δεν ομολογείται αλλά ωστόσο ενσωματώνεται. Πρόκειται για αυτή τη βία που τόσο συχνά βιώνουμε στην εποχή μας, την εποχή του ανταγωνισμού, του δήθεν δικαίου, της ελεύθερης παγκοσμιοποιημένης αγοράς.

Este dibujo se realizó en el intento de describir una pérdida violenta. Inicialmente, se llamaba “topologías de la violencia” como el título del libro del coreano Byung-Chul Han quien habla de la violencia que no es física y que pocas veces se habla de ella. Esta violencia que a menudo sentimos e incorporamos silenciosamente en nuestros tiempos, tiempos de competencia, supuesta justicia, del mercado libre y global.

Όταν όμως, λίγο αργότερα, ο Αντώνης αποκάλεσε το σχέδιο “Μελανίες” τα σημάδια από σινική μελάνη των σχεδίων ταυτίστηκαν με τα σημάδια των τραυμάτων μελανού χρώματος στο ανθρώπινο δέρμα.

Sin embargo, cuando, más tarde, Antonis llamó el dibujo “hematomas” [melanies], que en griego también significa manchas de tinta negra, los signos de la tinta se identificaron con los de acumulación de sangre en la piel humana.

Οι μελανιές, που σε αυτή την περίπτωση ήταν εσωτερικές, από τα “έσω”,  με την βοήθεια  της μελάνης, μεταφέρθηκαν στο “χαρτί”-”προς τα έξω”.

Los hematomas que en este caso eran interiores y “desde dentro”, con la ayuda de la tinta, se “transportaron” “hacia fuera” al “papel”.

Οι λέξεις ήρθαν να ερμηνεύσουν και να αποκαλύψουν: Τα χτυπήματα ήταν πολλά, σε διαφορετικές στρώσεις, κάποια καλύφθηκαν από “πηχτό χρώμα”, άλλα πήραν την “μορφή λέξεων” και άλλα εμφανίστηκαν σαν “χαρακιές”.

Las palabras vinieron a interpretar y revelar: Los golpes eran muchos, en distintas capas, algunos se taparon de “color denso”, otros cogieron la “forma de letras” y otros de “cortes”.

Το σίγουρο είναι πως όλα αυτά τα σημάδια έχουν μια σχέση με τη βία που το σώμα βίωσε και δεν μπόρεσε να εκφράσει.

Lo cierto es que todos estos signos tienen una relación con la violencia que el cuerpo ha sufrido y no pudo expresar.

“Μην ξεχνάς ότι σε αγγίζω”, είπε. Και, δεν κατάλαβα αν το σχέδιο μίλησε, αν είπα τη φράση αυτή στο σώμα μου ή σε σένα που είδες αυτό το σχέδιο και ίσως και τις “μελανίες” μου.  

“No olvides que te estoy tocando”, dijo. Υ, no sé si el dibujo habló, si dirijí esta frase a mi cuerpo o a tí que viste este dibujo y tal vez viste mis “hematomas”.

Read More

image Anthi Kosma

image Anthi Kosma

Respatialisation and the Body


Editor: Nycole Prowse

Intervening Spaces examines the interconnectedness between bodies, time and space – the oscillating and at times political impact that occurs when bodies and space engage in non-conventional ways. Bodies intervene with space, creating place. Likewise, space can reconceptualise notions of the subject-body. Such respatialisation does not occur in a temporal vacuum. The moment can be more significant than a millennia in producing new ways to see corporeal connections with space. Drawing on theorists as diverse as Foucault, Deleuze, Guattari, Heidegger, Merleau-Ponty, Lefebvre and Grosz, temporal and spatial dichotomies are dissolved, disrupted and interrupted via interventions—revealing new ways of inhabiting space. The volume crosses disciplines contributing to the fields of Sociology, Literature, Performance Arts, Visual Arts, Architecture and Urban Design.

Contributors are Burcu Baykan, Pelin Dursun Çebi, Michelle Collins, Christobel Kelly, Anthi Kosma, Ana Carolina Lima e Ferreira, Katerina Mojanchevska, Clementine Monro, Katsuhiko Muramoto, Nycole Prowse, Shelley Smith, Nicolai Steinø and İklim Topaloğlu.

Spacing by Trace: Four Events of an Out of Place Experience

in Intervening Spaces

Read More


Gr/Es__Αυτό είναι ένα κειμενάκι για τα ίχνη. Este es un textito sobre las huellas.

Τα ίχνη που αφήνουμε και δεν φαίνονται, τα αόρατα. Για τα ίχνη που σχεδιάζουμε αλλά και για όσα σχεδιάζουμε και κατόπιν δεν φαίνονται. Περάσματα, κινήσεις, κυκλοφορίες, διάδρομοι, μεταφορές, συνδέσεις, μηνύματα, ροές. Σχεδιάζω από το αρνητικό. Πρώτα τα ίχνη και μετά τα όρια, τα περιγράμματα εκείνα που θα εξασφαλίσουν τις στοιχειώδεις κινήσεις, τα αναγκαστικά περάσματα, τις βέλτιστες κυκλοφορίες, τις γρήγορες μεταφορές, τις ικανοποιητικές συνδέσεις, τις απαραίτητες ροές.

Las huellas que dejamos y no se ven, las invisibles. Sobre las huellas que diseñamos pero también, sobre las que después desaparecen. Pasajes, movimientos, lanzamientos, pasillos, conexiones, enlaces, mensajes, flujos. Dibujar desde lo negativo. Primero las huellas y después los límites, los contornos que asegurarán el paso de los movimientos elementales, los pases forzados, las circulaciones óptimas, las transferencias rápidas, las conexiones satisfactorias, los flujos necesarios.


Anthi Kosma&amp;Stavros Dendrinos_experimentación-las-huellas-de-los-movimientos invisibles_Critical Notebooks_arch_DUTH 21/05/2018

experimentación-las-huellas-de-los-movimientos invisibles_Critical Notebooks_arch_DUTH πειραματισμός_τα_ίχνη_των_αόρατων_κινήσεων_ΤΑΜ_ΔΠΘ. Anthi Kosma & Stavros Dendrinos 21/05/2018 

«Τα πάντα ρει» και «ποτέ δεν μπαίνουμε στο ίδιο ποτάμι» (Ηράκλειτος). Mutatis mutandis, κάνοντας τις απαραίτητες αλλαγές. «Τα πουλιά κινούνται στον αιθέρα, τα ψάρια στο νερό, εμείς στο επίπεδο» (Bachelard). Η γη είναι σφαιρική από τον καιρό του Ερατοσθένη κι όσο αν η φαντασία και η τεχνολογία προσπαθούν είμαστε δέσμιοι, εκείνης της αυθαίρετης μονάδας, της βαρύτητας. Τόποι γεωγραφικοί, μα και τόποι φανταστικοί, μεταφορικοί, κυβερνητικοί και, ίσως, υπερβολικά βολικοί.

“Panta rei” y “nunca entramos en el mismo río” (Heráclito). Mutatis mutandis, haciendo los cambios necesarios. “Las aves se mueven en el éter, los peces en el agua, nosotros en la superficie” (Bachelard). La tierra es esférica desde la época de Eratóstenes y, a pesar de que la imaginación y la tecnología ayudan, todavía estamos condenados de esta medida arbitraria, de la gravedad. Lugares geográficos, pero también lugares ficticios, metafóricos, cibernéticos y, quizás, demasiado cómodos.

Η φαντασία κινείται σίγουρα πιο γρήγορα από εμάς, χωρίς τα εμπόδια και τις αντιστάσεις των υλικών. Συχνά νομίζουμε πως δεν αφήνει ίχνη και πως παράγει μόνο εικόνες. Μα τα ίχνη των εικόνων της είναι ικανά να μπερδεύουν το εδώ με το εκεί, το πραγματικό με το φανταστικό, να κάνουν το φανταστικό ελκυστικό και το πραγματικό συχνά αβάσταχτα ρεαλιστικό.
La imaginación, seguro, se mueve más rápido que nosotros, sin los obstáculos y la resistencia de los materiales. Uno piensa que la imaginación, no deja huellas que, solo produce imágenes. Sin embargo, las huellas de sus imágenes son capaces de confundir el aquí con el allí, lo real con lo ficticio, hacer el imaginario atractivo y a menudo lo real espantosamente pragmático.

Η Αριάδνη έδωσε στον Θησέα το κουβάρι. Για την  Beatriz Colomina,  η Αριάδνη είναι η πρώτη αρχιτέκτονας. Κι αυτό, όχι επειδή έκτισε αλλά, γιατί κατάλαβε «πώς λειτουργούν τα ίχνη;». Πως για να κτίσεις πρώτα πρέπει να καταλάβεις εκείνες τις κινήσεις, τις κινήσεις όσων είναι χαμένοι στις σπείρες των λαβυρίνθων. Για να μην πούμε βέβαια πως, για να καταλάβεις πρώτα πρέπει να αγαπήσεις.

Ariadne le dio a Thesea el hilo. Para Beatriz Colomina, Ariadne es la primera arquitecta. Y eso, no porque construyó, sino porque entendió “¿cómo funcionan las huellas?”. Y que para construir uno/a/x primero, tiene que entender esos movimientos, los movimientos de aquellos que están perdidos en las espirales de los labirintos. Para no decir que, para poder entender primero debes amar.


Είναι και εκείνα τα ίχνη που μας αφήνουν οι άλλοι. Το άγγιγμα τους, οι λέξεις τους, οι κινήσεις τους.  Και τι να κάνεις με αυτά τα ίχνη; Έτσι που έγραψαν επάνω σου σαν να ήσουν πηλός; Τα ίχνη απέμειναν σαν ένα αρνητικό, η ανάγλυφη επιφάνεια μιας συνάντησης.

Existen también aquellas huellas que los “Otros” nos dejaron. Sus toques, sus palabras, sus movimientos. ¿Y qué puede uno hacer con estas huellas? Que se han escrito en ti como si estuvieras de barro. Las huellas permanecen como un negativo, la superficie, el relieve de un encuentro.

imprografika anthokosmos huellas 2018

Είναι τα ίχνη των σχεδίων και αυτά ένα αρνητικό αφού αυτός/η/x που τα χάραξε δεν είναι πια εδώ μαζί τους. Είναι το ανάποδο. Ό,τι διαφαίνεται από μια κίνηση που γράφτηκε κάποτε. Από κάποιον που χάραξε και δεν βλέπουμε πια. Μένουν τα σχέδια σαν ίχνη από εκείνο το σώμα που δεν φαίνεται, που δεν μιλάει, που παρακολουθεί, που δεν σταματά να νιώθει, που κάτι θέλει να πει, που τόσα θέλω να του πω, που ωθεί, που δεν ξέρει πως. Τα ίχνη μεσολαβητές για τα ανείπωτα και τα αόρατα κυρίως όμως για όσα νιώθουμε, τα αισθητά, τα αισθητικά όσα δεν μπαίνουν στους αριθμούς και τις στατιστικές.

Son las huellas de los dibujos también un negativo, ya quien las trazó ya no está aquí con ellos. Son el reverso. Lo que se queda de un movimiento que una vez fue escrito. De alguien que los trazó y no vemos más. Los dibujos permanecen como rastros de ese cuerpo que no se ve, no habla, no deja de observar y sentir, de algo que quiere decir, que tanto quiero decirle, quién empuja y no sabe cómo. Las huellas mediadoras de lo indecible, lo invisible, pero sobre todo del sentir, de los sentimientos, lo sentido, la ‘aesthesis’ , la estética y todo que no encaja en los números y las estadísticas.

imprografika_anthokosmos_traces_2018_ 165722

Read More

Λέω να αφήσω τα χέρια να γράψουν, όπως νιώθουν.

Dejo a las manos que escriban según se sienten.

Να γράψουν για τις γραμμές. Να γεμίσουν τις γραμμές αυτού του κειμένου «μιλώντας» για τις γραμμές των σχεδίων. Γραμμές μη σημαινόμενες, δηλαδή γραμμές που αρχικά δεν σημαίνουν ή δεν έχουν κάτι άλλο από τη φόρμα τους. Που συμφωνούν με τον γεωμετρικό ορισμό «γραμμή χαρακτηρίζεται το νοητό ή εμφανές σχήμα που παρουσιάζει ένα σημείο κινούμενο στο χώρο». Ή που ακολουθούν εκείνο τον ορισμό για εκείνη την γραμμή, την ευθεία. «Ευθεία είναι η απόσταση μεταξύ δύο σημείων». 

Escribir sobre las líneas. Completar las líneas de este texto “hablando” sobre otras líneas, las líneas de los dibujos. Líneas sin significado, es decir, líneas que no significan ni tienen algo más que su forma según esa definición geométrica, “línea es una sucesión continua e indefinida de puntos”.


Η γραμμή λέει, «έχει μία μόνο διάσταση αυτή του μήκους. Ανάλογα της διαδρομής των σημείων της στο χώρο η γραμμή μπορεί να είναι: Ευθεία, Τεθλασμένη, Καμπύλη, Μεικτή, Επίπεδη, Στρεβλή». Ωστόσο η λέξη γραμμή παρουσιάζει πολλές κυριολεκτικές ή και μεταφορικές έννοιες.

O aquella definición sobre esta línea, la recta. “La más corta que une dos puntos en un plano”.  La línea, dicen, “tiene solo una dimensión, la longitud. Dependiendo del camino de sus puntos en el espacio, la línea puede ser: Recta, Zigzag, Curva, Mixta, Plana” Sin embargo, la palabra línea tiene muchos más sentidos, literales o metafóricos.


Οι γραμμές ενώνουν 2 σημεία και ως εκ τούτου χωρίζουν 1 επίπεδο. Έτσι χωρίζουν και ενώνουν γεωμετρικά (επιφάνειες, στερεά) αλλά και μεταφορικά. Έχουμε γραμμές επικοινωνίας, τηλεφώνων, λεωφορείων, τρένων, πλοίων, οπότε μιλάμε αερογραμμές αλλά και για γεωδαισιακές, τοπογραφικές, υδροδυναμικές, μαγνητικές, ηλεκτρικές. Μετά υπάρχουν διαγωνισμοί γραμμών. Ποιος παρέχει τις καλύτερες γραμμές ΟΤΕ, φόρθνετ, γουίν, βόνταφον, ΑΝΕΚ ή ΜΙΝΟΑΝ, ράιαν ερ ή είζυ τζετ,  κτλ.

Las líneas unen 2 puntos y, por lo tanto, dividen una superficie. Dividen y unen geométricamente (superficies, sólidos) pero también metafóricamente. Tenemos líneas de comunicación, telefonía, autobuses, trenes, barcos, así que estamos hablando de aerolíneas, pero también de líneas geodésicas, topográficas, hidrodinámicas, magnéticas y eléctricas. Luego existen competiciones entre líneas. ¿Quién ofrece las mejores líneas telefónicas, vodafone, orange, win, rayan air, easy jet, iberia, aegean etc.?

Προβλήματα γραμμών παρουσιάζονται καθώς τα καλοκαίρια προσπαθούμε να μετακινηθούμε από το ένα νησί του Αιγαίου στο άλλο αλλά οι ακτοπλοϊκές γραμμές δεν συνδέονται απαραίτητα μεταξύ τους. Τα τελευταία χρόνια ακροβατούμε όλο και περισσότερο πάνω σε κάποιες άλλες γραμμές καθώς βρισκόμαστε “online”. Ονλάιν υπηρεσίες, επικοινωνίες, όλο εκείνο το κομμάτι της ζωής μας που στήνεται σε αυτό το «ΟΝ». «Επάνω» αλλά και «ανοικτό», δεν έχει σχέση με το φιλοσοφικό «ον» και την οντολογία, αλλά αναζητά να είναι συνδεδεμένο 24 ώρες το 24ωρο.  Σε αυτές τις “γραμμές” τον ονλάιν συχνά μπερδεύεται με το οφλάιν με το «οφ» [off] από τη ζωή γενικά, λες και οι άνθρωποι δεν ζούσαμε χιλιάδες χρόνια κάπως ασύνδετοι. Αλλά κι εγώ προφανώς προτιμώ αυτές οι γραμμές να βρίσκονται ονλάιν για να γράφω.

Problemas en líneas. Se producen a menudo los veranos mientras intentamos movernos de una isla de Egeo a otra y las líneas de los barcos [actoploikes] no están conectadas entre sí. En los últimos años, nos movemos cada vez más en líneas, pasando muchas horas online. Servicios, comunicaciones en línea [online], toda esa parte de nuestras vidas que se organiza en este  “on”line]. “Sobre” y “encendido” [en ingles] pero probablemente nada que ver del “on” [ον]  antiguo que se referiría al “ser” y su ontología. Esta vida online a menudo demanda estar abierta 24 horas y, en muchas ocasiones confunde el “offline” con el “off” [fuera] de la vida en general. Como si la gente no viviese desde hace miles de años en lugares inconexos. Sin embargo, y obviamente también,  prefiero que estas líneas estén online.           

 Χωρίς τέλος οι γραμμές. Στιλιστικές γραμμές, η γραμμή του προφίλ, για να μη μιλήσουμε για εκείνη τη γραμμή της σιλουέτας και τι γίνεται όταν «χάνω την γραμμή μου», τις γραμμές των παρελάσεων, των διαβάσεων, τις μονές, τις διπλές, τις διακεκομμένες, εκείνες δηλαδή που μας βάζουν σε ένα ρεύμα ή που φροντίζουν με απλούς τρόπους να κυκλοφορούμε, να προσπερνάμε, να στρίβουμε, να μας βάζουν στο «σωστό το δρόμο». Έτσι υπάρχουν άνθρωποι με καριέρα που είναι «πιστοί στις γραμμές τους», άλλοι που είναι «πιστοί στις γραμμές του κόμματος ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης» με ότι συνέπειες έχει αυτό για τους γύρω.

Líneas estilísticas, la línea del perfil, por no hablar de que la línea de la silueta y lo que sucede cuando “pierdo mi línea,” las líneas de los peatones, las que están solas, dobles, entrecruzadas, discontinuas, aquellas que nos empujan hacía una corriente donde nos “guían”, nos “dicen” donde girar, adelantar y nos “dirigen” hacía el camino correcto. Existen personas con una carrera que siguen “fieles a sus líneas”, otros que son “leales a las líneas de un partido o de la Unión Europea” con las consecuencias que todo esto tiene para los demás.


Κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει πως οι γραμμές παραγωγής έχουν αλλάξει τη ζωή μας, πως κάποιοι πολέμησαν στην πρώτη γραμμή αλλά και πως κάποιοι άλλοι έκατσαν στην πρώτη γραμμή των θρανίων, εκείνα τα τεστ που απαιτούν «συμπλήρωσε τη γραμμή», το γραμμικό σχέδιο που δεν είχε μάλλον κάποιο βαθμό ελευθερίας γιατί ήταν πάντα στον αντίποδα του άλλου του ελεύθερου, τις γραμμές του λαθρεμπορίου, εκείνες των υψηλών,  των χαμηλών ή και άλλων τάσεων, και φυσικά εκείνες τις συνοριακές γραμμές, γραμμές από αυτές που ζητούν διαβατήρια και άδειες παραμονής «γραμμές» που είναι ικανές να χωρίσουν οικογένειες, να ρίξουν στη θάλασσα και να μην καταφέρουν να ενώσουν ποτέ.

No se puede olvidar cómo las líneas de producción han cambiado nuestras vidas, cómo algunos han luchado en primera línea [frente] de las guerras y cómo otros se sentaron en la primera fila de la escuela, aquellas pruebas que piden “completa la línea”, el dibujo de línea que alguna libertad le faltaba porque siempre estaba a contrapunto del dibujo del natural. Las líneas de narcotráfico, aquellas de las tendencias altas o bajas, y por supuesto esas líneas que se llaman bordes que piden pasaportes y permisos de residencia y que son capaces de separar familias, que muchos se tiren al mar para romperlas, esas líneas que son incapaces de unir.

duth arch Dora France Domna Nestoridou Sofia Ladovrexti Dora France Domna Nestoridou Sofia Ladovrexti

Τελειωμό δεν έχουν οι γραμμές ωστόσο τόση ώρα προσπαθω να μιλήσω για κάποιες άλλες γραμμές, τις πρωτοεμφανιζόμενες γραμμές σε ένα χαρτί ή μια οθόνη, δεν έχει σημασία. Εκείνες τις γραμμές που ακόμα δεν σημαίνουν τίποτα. Που είναι αμήχανες, που πρέπει να σταθούν η μια δίπλα στην άλλη, που «κοιτάζονται», αγγίζονται, διασταυρώνονται μήπως και στο σύνολό τους, σε κάποιο σημείο ή συνδυασμό τους καταφέρουν να σημάνουν κάτι. Μήπως καταφέρουν εκείνες οι πρώτες επιθυμίες και κάποιες φράσεις του τύπου θα «ήθελα» ή «μήπως», «και αν» αρχίσουν να εμφανίζονται.

Sin fin las líneas. Sin embargo, y desde ya unos párrafos, quería hablar sobre las emergentes en un papel o en una pantalla, no importa. Sobre esas líneas que todavía no significan nada. Quienes son torpes y cutres, que tienen que estar una al lado de la otra sin saber, que se “miran”, se tocan, se santiguan por si, en algún momento, en una combinación entre ellas, consigan significar-configurar algo. Estas primeras líneas están allí, por si  aquellos primeros deseos e impulsos de tipo “me gustaría”, “y si” empiezan a aparecer.

duth_Arch Ευγενία Κιούκα Γκουντη ΚαλουδαsΕυγενία Κιούκα Γκουντη Καλουδα

Όπως οι «λέξεις και τα πράγματα» ίσως κάπως έτσι και οι «γραμμές και τα πράγματα». Γιατί μάλλον είτε είναι λέξεις, είτε είναι γραμμές, αλλά και λέξεις με γραμμές ή γραμμές μαζί με λέξεις δεν νοείται, δεν υπάρχει κάτι χωρίς αυτές. Ορίζουν, χαράσσουν, νοηματοδοτούν, ανοίγουν-δίνουν την φόρμα. Οι γραμμές κατά κάποιο τρόπο ανοίγουν, προσπαθούν να διαμορφώσουν ένα πεδίο όπου κάτι μπορεί να υπάρξει.

Al igual que “las palabras y las cosas“, tal vez también, “las líneas y las cosas”. Más bien porque sean palabras o líneas, palabras junto con líneas o líneas junto con las palabras no significan, no hay nada sin ellas. Ellas definen, dibujan, impresionan, abren la forma. Las líneas de alguna manera abren, intentan formar un campo, donde algo pueda existir.


Zoe, Melina, Iliana

Υπάρχουν γραμμές που χαράζονται και που γνωρίζουμε πως σύντομα δεν θα σημαίνουν τίποτα, αυτές που εκ των υστέρων συχνά τις χαρακτηρίζουμε άχρηστες, περιττές, πρόχειρες ή βοηθητικές, αυτές που κρύβονται σε ένα λέιρ-επίπεδο που δεν τυπώνεται αλλά και τόσες άλλες που σβήνονται γιατί δεν χρειάζονται πια, που γράφονται και ας ξέρουμε ότι θα τις σβήσουμε, ότι θα πεταχτούν στον κάδο ανακύκλωσης ή θα ξεχαστούν σε κάποιο φάκελο, ή που δεν θα μπουν ποτέ σε ένα αρχείο με τίτλο «τελικό ή τελικό του τελικού». Read More

descarga gratis Alice-Miller_El-saber-proscrito-s

El testimonio de Alice Miller (psicóloga) sobre el papel del dibujar como desencadenante en su proceso de psicoterápia me hace compartir esta lectura. Sus reflexiones sobre sus dibujos la llevaron a descubrir su propia historia como también la de otros. A través de varios casos nos hace reflexionar sobre actitudes olvidadas y otras que nunca habíamos pensado vincular, comprender y analizar. Esta historia que empieza del dibujar espontaneo interesará todos que no dejais de vincular la expresión gráfica como manera de conocer y encontrarse con uno mismo pero también aquellos que todavía no sospechan su potencia.

imprografika anthokosmos 3 2017 2

“En el marco de mi formación, yo me había sometido a dos prácticas de análisis durante las cuales las analistas no habían sido capaces de cuestionar mi versión de la infancia feliz que yo supuestamente había tenido.

Solo la dedicación espontanea a la pintura, actividad que empecé en 1973, me facilito por primera vez un acceso no falseado a mi antigua realidad.

Me enfrenté en mis cuadros al terror ejercido por mi madre, al que estuve sometida durante años.

Pues ninguna de las personas que me rodeaban, ni siquiera mi padre, un hombre afectuoso, había podido jamás detectar y poner en tela de juicio los atropellos a los que ~e me sometió bajo el pretexto de educarme.

imprografika anthokosmos 2 2017

Había bastado con que una sola persona hubiera comprendido lo que estaba ·sucediendo, y me hubiera puesto bajo su protección, para que mi vida entera hubiera transcurrido de otra forma.

Esa persona podría haberme ayudado a reconocer la crueldad y así yo hubiese evitado arrostrarla durante decenas de años como algo normal y necesario, a costa de mi propia vida.

Esa parte de mi historia, esa falta de testigos capaces de comprender es posiblemente una de las causas de mi deseo de alcanzar con mis libros a personas que potencialmente puedan salir en defensa de niños que sufren.

Me refiero a todos aquellos que no tienen reparos en tomar partido claramente por el niño y protegerlo de los abusos de poder de los adultos.

Mi dedicación espontanea a la pintura no solo me ayudó a descubrir mi historia personal, sino también a liberarme de las ataduras mentales y de los conceptos de mi educaci6n y formaci6n, que conseguí identificar como falsos, engañosos y fatales.

A medida que iba aprendiendo a seguir mis impulsos jugando libremente con los colores las formas, los lazos que me ataban a las convenciones estéticas o de otra índole se iban debilitando.

imprografika anthokosmos 3 2017

Yo no pretendía pintar cuadros hermosos; ni siquiera me importaba que fueran buenos o no. Lo único que pretendía era ayudar a la verdad a abrirse paso.

Lo conseguí por fin a partir de 1983, con la ayuda del método terapéutico de Konrad Stettbacher, del que me ocupare en detalle en el presente libro. Read More

Uriel Segui _puertas seguridad_mural_imprografika

Todas las casas en este barrio tenían verjas y puertas de seguridad.

Όλα τα σπίτια σε αυτή τη γειτονιά ειχαν κάγκελα και πόρτες ασφαλείας.

Me es imposible olvidar la seguridad de aquel funcionario de la empresa municipal de la vivienda que decía: “No, la gente quiere puertas de seguridad. Nada de vidrio y ventanas en las puertas de la entrada de la entrada”.

Μου είναι αδύνατο να ξεχάσω εκείνο τον υπάλληλο στη δημοτική επιχείρηση για τις κοινωνικές κατοικίες που μας είχε τονίσει: «Όχι, οι άνθρωποι θέλουν πόρτες ασφαλείας. Τίποτα από τζάμια και πόρτες εισόδου με παράθυρα να ανοίγουν».  

Sin embargo, en la casa donde estaba el taller no había ni verjas, ni puerta de seguridad. Habían solamente cuatro escalones y un mural que tejaba la red de una “verja” impresionante.

Ωστόσο, το σπίτι όπου βρισόταν το εργαστήρι, δεν υπήρχε φράχτης, ούτε πόρτα ασφαλείας. Υπήρχαν μόνο τέσσερα σκαλάκια και μια τοιχογραφία που έπλεκε το σχέδιο μιας εκπληκτικής «καγκελόπορτας»

De estas que te quedas mirando preguntando por el grafitero.

Από αυτές τις καγκελόπορες που σε αναγκάζουν να σταθείς να τις χαζέψεις, αυτές που σε κάνουν να αναρωτιέσαι για τον γραφιτά που τις έφτιαξε.

La puerta de la entrada estaba abierta. Entré en este lugar que parece que lleva años en un estado de obra abierta, obra en proceso, laboratorio de papeles y pasiones y, ante todo, refugio en tiempos de un neoliberalismo cada vez más extremo.  

Η πόρτα εισόδου ήταν ανοιχτή. Μπήκα σε αυτό το μέρος που έμοιαζε να βρίσκεται αρκετά χρόνια σε μια κατάσταση «ανοιχτού έργου», έργου σε εξέλιξη, εργαστηρι για χαρτιά και άλλα γραφιστικά πάθη, κα ικυρίως καταφύγιο στην εποχή ενός κάθε φορά πιο ακραίου νεολιμπεραλισμού.


Uriel Segui _puertas seguridad_mural_imprografika 2

Uriel Seguí Mural


Read More

This slideshow requires JavaScript.


Sobre el taller “Special Editions” en EINA University School of Design and Art

Για το εργαστηρι “Special Editions” στην ΕΙΝΑ University School of Design and Art

Existen algunos momentos en los que las comidas “familiares” llegan a ser insoportables. Por supuesto, es posible que el resto de nuestras vidas no buscamos otra cosa que sentir algo de aquel amor mutuo y evidente en aquellas comidas familiares.

Υπάρχει κάποιες στιγμές που τα «οικογενειακά» γεύματα γίνονται αφόρητα. Βέβαια μπορεί στην υπόλοιπη ζωή μας να μην ψάχνουμε άλλο παρά να νιώσουμε ξανά κάτι από την αμοιβαία αγάπη που ήταν τόσο αυτονόητη στα οικογενειακά εκείνα γεύματα.


Así que cuando acabaron las preocupaciones acerca de si la mesa se había puesto bien, si habían sillones, papeles, vasos, colores e instrucciones para todos, si la casa estaba arreglada y qué pasaría si viniera alguien sin invitación empecé a preguntarme.

Έτσι αφού τέλειωσαν οι αγωνίες για το αν το τραπέζι στρώθηκε σωστά, αν υπάρχουν θέσεις, χαρτιά, ποτηράκια, χρώματα και οδηγίες για όλους αν το σπίτι είναι συγυρισμένο και για το τι θα γίνει αν έρθει κάποιος απρόσκλητος επισκέπτης άρχισα να αναρωτιέμαι.

EINA-abanico Read More

Cambios generacionales, metamorfosis y aperturas de un términocover_issue_334_es_ES

artículo de Anthokosmos al   ARTEOFICIO* 12 “El Dibujo” con dibujos de Alfonso Perez Lopez y Natalia Vime

La acción del dibujar tal y como se acomete en este artículo presenta cambios que se han ido sucediendo tanto en el ámbito de la cultura arquitectónica común como en el mundo del arte en general. Se indaga en la acción misma del dibujar entendido no como representación, ni como técnica propedéutica carente de contenido propio, sino como exploración o modo de búsqueda de situaciones grá cas asombrosas, como medio de experimentación, como apertura de la forma. Se presenta también este dibujar no como resultado de un motivo externo, sino como aparición inmanente a la propia acción, como gesto o ecografía entre el mito y el proyecto, como apertura de los sentidos más allá de la pura visualidad. Un giro hacia la subjetividad, el cuerpo, los sentidos, los procesos y la singularidad que re eja un cambio general en la cultura artística de nuestra época.

Todo el artículo aquí

proceso Natalia Vime Hernandez

Natalia Vime pfc etsam

*La Revista Arteoficio es una publicación editada por la Escuela de Arquitectura de la Universidad de Santiago de Chile. Nace  el año 2000 a partir de la necesidad de difundir nuestro quehacer académico y la inquietud de crear un lugar de reflexión sobre la enseñanza de la arquitectura y el urbanismo en particular y la técnica y el arte en general.

spetial edition 2

Imprográfika Special Editions es un taller de creación de ediciones “automáticas”. La edición “automática”, como la escritura y el dibujo automáticos, consiste en producir formatos de libros mediante un proceso no consciente. En este encuentro llevamos las prácticas creativas de los surrealistas al formato del libro. Mediante la improvisación, sin estudio y preparación, con actos que normalmente escapan a la voluntad diseñaremos ediciones especialmente poéticas, limitadas, fuera de los formatos establecidos.

Imprográfika Special Editions és un taller de creació d’edicions “automàtiques”. L’edició “automàtica”, com l’escriptura i el dibuix automàtics, consisteix a produir formats de llibres mitjançant un procés no conscient. En aquesta trobada es portaran les pràctiques creatives dels surrealistes al format del llibre. Mitjançant la improvisació, sense estudi ni preparació, amb actes que normalment escapen a la nostra voluntat, dissenyarem edicions especialment poètiques, limitades, fora dels formats establerts.

Como actividad paralela a la feria de publicaciones singulares Printed#3, que se celebrará el sábado 22 de abril a EINA Espacio Barra de Ferro, la artista e investigadora griega, Anthi Kosma, miembro de Imprográfika, hará un taller, gratuito, de “Special editions“.

Com a activitat paral·lela a la fira de publicacions singulars PRINTed#3, que se celebrarà el dissabte 22 d’abril a EINA Espai Barra de Ferro, l’artista i investigadora grega, Anthi Kosma, membre d’Imprográfika, farà un taller, gratuït, d'”Special editions“.

  • EINA Espai Barra de Ferro
  • 22/04/17
  • Durada: 3 hores de 16h-19h
  • Nombre màxim de participants: 20
  • Cal prèvia inscripció Inscripción previa
  • Taller obert a tothom

La sol·licitud per participar s’ha d’enviar a amb una carta de motivació. En cas de sobredemanda, la selecció d’estudiants es farà en base a la carta de motivació.



imprográfika ediciones enero 2017


silv asim siaries imprografika 2017GR/ES Προφανώς είναι ο συνδυασμός των εικόνων και των λέξεων της.

Obviamente es la combinación de sus imágenes y de sus palabras.

Ανάμεσα στις φωτογραφικές και τις λογοτεχνικές της εικόνες, εκείνες δηλαδή που παρουσιάζουν το τοπίο σαν έναν αφηρημένο ζωγραφικό καμβά, και τις άλλες που «μιλούν γράφοντας» ίσως δεν υπάρχει τόσο μεγάλη διαφορά όσο ένα ενδιαφέρον πάντρεμα, μια κοινή αναζήτηση.

Entre sus imágenes fotográficas y literarias, es decir aquellas que presentan el paisaje como un cuadro de pintura abstracta y las que “hablan escribiendo”, quizás no existen tantas diferencias como una combinación interesante, una búsqueda común.

Οι αναζητήσεις φτιάχνουν-ψάχνουν να τοποθετήσουν τη φωτογράφο-συγγραφέα μέσα στον «καμβά» για να μιλήσουν κατά βάση για αυτή την αίσθηση, ίσως πιο σωστά την ανάγκη που έχει το σώμα να συναντήσει και να συναντηθεί με τη φύση (του), το τοπίο (του).

Estas exploraciones buscan colocar la fotógrafa-escritora en el “lienzo” para hablar acerca de esta sensación (aisthesis), quizás más correctamente esta necesidad que tiene el cuerpo de encontrar y encontrarse con la/su naturaleza, la/su paisaje.

sundaywalk london

Είναι αυτή η αίσθηση που έχουμε μετά από μια βόλτα στη φύση. Αυτή η αίσθηση που παύουμε να νιώθουμε πολύ σύντομα αλλά που όταν είμαστε εκεί πιστεύουμε ότι δεν θα χάσουμε ποτέ, μια παράξενη πληρότητα, ένα γέμισμα.

Es esta sensación que tenemos después de una caminata en la naturaleza. Esta sensación que pronto dejamos de sentir que sin embargo mientras estamos allí creemos que no vamos a perder nunca, una plenitud extraña.

Θα’ ναι που το σώμα είναι και αυτό νερό, είναι κι αυτό από φυσικό υλικό και που, όπως λένε οι βιολόγοι, είναι ένα συγκοινωνούν δοχείο, σε συνεχή σύνδεση με ότι το περιβάλλει.

Será porque el cuerpo está también hecho del agua, esto también es de un material natural y, como dicen los biólogos, es un vaso comunicante, siempre conectado con que lo rodea.
Το θέμα μοιάζει να είναι ερωτικό. Δίχως αμφιβολία το τοπίο δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτό το σώμα που ψάχνει τόσο πολύ, που δεν παύει να αναζητά αυτή την επιστροφή στα φαινόμενα.

El asunto parece ser erótico. Sin duda, el paisaje no puede existir sin aquel cuerpo que tanto está buscando, que no para de buscar este retorno a los fenómenos.

Οι λογοτεχνικοφωτογραφικές αφηγήσεις της Silv Asim έχουν κάτι από τους περιπάτους του flâneur, ωστόσο το θέμα της δεν είναι αμιγώς λογοτεχνικό, ούτε είναι μια απλή περιγραφή να κοσμήσει κάποιο από τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης σύμφωνα με τις συνήθεις συμβουλές κάποιου coach.

Las narrativas literariográfikas de Silv Asim tienen algo de los paseos de flâneur, pero su asunto no es puramente literario, ni son una simple descripción para “decorar” algún medio de comunicación social, según las indicaciones de un coach.

Νομίζω πως είναι περισσότερο ένα ημερολόγιο ή ένα σημειωματάριο γεμάτο εικόνες, σκέψεις, σχήματα που περνούν από τη μια σελίδα στην άλλη. Οι «γραφές» αυτές προσπαθούν να καταγράψουν αυτή την αίσθηση, την ανάγκη για αυτές τις συναντήσεις που ποτέ οι εικόνες, όσο άρτιες και αν είναι φωτογραφικά ή λογοτεχνικά, δεν καταφέρουν να περιγράψουν.

Creo que es más de un diario o un cuaderno lleno de imágenes, pensamientos y esquemas que pasan de una página a otra. Estas “escrituras” buscan transcribir este sentimiento (aesthesis), la necesidad de tales encuentros que nunca las imágenes por excelentes que sean a nivel fotográfico o literario, no consiguen describir.


Πάντα θα είναι ελλειπείς. Για αυτό και αναγκαστικά εμφανίζονται και οι ίδιες κάπως ατελείς και μάλλον σχεδόν πάντα θα μιλούν για αυτή την έλλειψη και την αδυνατότητα αποτύπωσης αυτής της εμπειρίας.

Serán siempre incompletas. Por esto y necesariamente ellas mismas aparecen incompletas y más bien casi siempre hablarán de esta falta y la imposibilidad de captar/trascribir esta experiencia.



Read More



-“¿y qué hacemos?”, preguntó Jose.¨

-«Και τι κάνουμε;», ρώτησε ο Χόσε.

-“Pues nada, tu déjate llevar”, contestó Nora.

-«Τίποτα, εσύ αφέσου ελεύθερος», απάντησε η Νόρα.


A lo largo de la sesión aparecieron varias preguntas. “¿Sois algo?”, “¿Qué tipo de dibujo es esto?”, “¿Venís cada fin de semana?”, “¿Este dibujo de quién es?”.

Στη συνέχεια της συνάντησης εμφανίστηκαν διάφορες ερωτήσεις. «Είστε κάτι;», «Τι τύπου σχέδια είναι αυτά», «Έρχεστε εδώ κάθε εβδομάδα;», « Αυτό το σχέδιο ποιου είναι;». 

-“Y, ¿Qué hacéis aquí?”, preguntó un señor.

-«Και, τι κάνετε εκεί;», ρώτησε ένας κύριος.

-“Nos juntamos y dibujamos”, contestó alguien mientras miraba sus manos que trazaban líneas en una hoja de papel.

-«Μαζευόμαστε και σχεδιάζουμε», απάντησε κάποιος καθώς κοιτούσε τα χέρια του που χάραζαν γραμμές σε ένα φύλλο χαρτί.


En estos encuentros realizamos dibujos colectivos. Cada dibujo era producido entre muchos de manera que pertenece a un autor desconocido.

Σε αυτές τις συναντήσεις πραγματοποιήσαμε συλλογικά σχέδια. Κάθε σχέδιο είναι φτιαγμένο από πολλούς με τρόπο που κάθε εικόνα ανήκει σε έναν άγνωστο συγγραφέα.

En realidad, se trata de un tanteo más para expandir los límites de la experimentación gráfica.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια ακόμα προσπάθεια να διευρυνθούν τα όρια του γραφιστικού πειραματισμού.20170211_135346ss

Si en la improvisación musical se demanda la pérdida del control, la disponibilidad y la atención frente a lo improvisto de la “melodía” del Otro,  estas imágenes son piezas de una auténtica banda de jazz gráfica.

Αν στον αυτοσχεδιασμό στη μουσική ζητείται η απώλεια του ελέγχου, η διαθεσιμότητα και η ετοιμότητα απέναντι στο απρόβλεπτο της «μελωδίας» του Άλλου, με αυτή την έννοια αυτές οι εικόνες είναι κομμάτια μιας αυθεντικής μπάντας γραφιστικής τζαζ.

En este caso dibujar es seguir, acoplarse y reincorporarse a las “melodías” de los demás. Y, el dibujo tiene que ver con aquellas huellas que han surgido de manera azarosa e improvista y siempre en relación-respuesta a otras que preexistían.

Σε αυτή την περίπτωση το σχεδιάζω σημαίνει συνεχίζω, ταιριάζω, ενσωματώνομαι στις «μελωδίες» των άλλων. Έτσι, το σχέδιο έχει να κάνει με εκείνα τα ίχνη που προέκυψαν με τρόπο τυχαίο και απρόβλεπτο και πάντα σε σχέση-απάντηση σε αυτά που προϋπήρχαν.


Esta improvisación sin autor-compositor único parece como un proceso de pérdida de identidad de parte de cada dibujante y a la vez con el encuentro con aquella identidad que se fabrica junto con o gracias a los demás.  

Αυτός ο αυτο-σχεδιασμός χωρίς μοναδικό συνθέτη-δημιουργό, μοιάζει με τη διαδικασία απώλειας της ταυτότητας κάθε σχεδιαστή και συνάμα με τη συνάντηση με εκείνη την ταυτότητα που φτιάχνεται μαζί ή χάρη στους Άλλους.

De esta manera estas imágenes indefinidas y sin predeterminada identidad, estilo o compositor consiguen “hablar” sobre aquel lugar de estar y hacer de nuevo y junto con sin que alguien lo pida. Read More

andr_exof-1fin-low-1-gif-correctoΣυνήθως οι κριτικές για το βιβλίο ενός φίλου κυμαίνονται από  τυπικές έως διθυραμβικές ή κάτι τέτοιο. Ωστόσο αν περιέχουν κάτι από προσωπικές πληροφορίες-κουτσομπολιό ή τολμήσουν να γράψουν, να παραδεχθούν ή να χαρτογραφήσουν κάτι από τις αδυναμίες του βιβλίου μπορεί να τραβήξουν κάπως την προσοχή ή να εξασφαλίσουν ένα «παράθυρο» στα πως της συγγραφής του. Κι έτσι, το κείμενο για ένα βιβλίο μπορεί να χρησιμεύσει, σε όσους στα κρυφά ή στα φανερά σκαρώνουμε στιχάκια, παραγράφους ή θα θέλαμε να γράψουμε κάτι μεγαλύτερο, γράφοντας για το «Πώς γράφτηκε;».

Πώς γράφτηκε το βιβλίο «Το ελληνικό τραύμα»;  «Σπασμωδικά» θα μπορούσε να πει κάποιος, «με βάση παλιότερα άρθρα». «Σε όλη τη μεταπολίτευση» θα απαντούσε ένας άλλος. «Μη λέτε ότι θέλετε, αυτό είναι ένα κολάζ» φώναξε μια κοπέλα. «Μα καλά δεν βλέπετε;» Αναφώνησε μια μεσόκοπη κυρία με κρητική προφορά, «ο άνθρωπος γράφει από τον καημό του».

Δηλώνεται ήδη από τον τίτλο αλλά είναι πάντα τόσο δύσκολο να το παραδεχθεί κανείς, ή να αρχίσει να υποψιάζεται το τραύμα, την πληγή που ώθησε τη συγγραφή αυτών των κειμένων. Γιατρεύει η γραφή καθώς προσπαθεί να ξεδιπλώσει τον πόνο, να δικαιολογήσει τη φυγή, να μιλήσει για την έλλειψη; Ο συγγραφέας το δίχως άλλο προσπαθεί να πάρει θέση. Ψάχνει να αντικρίσει άλλες παλιότερες να συγκρίνει, να επαληθεύσει, να αναιρέσει, να αξιολογήσει, να παραδεχθεί αδυναμίες, ενοχές, να διαπιστώσει αν έχει ξεστρατίσει.

Κάτι που έχουν σχεδόν αναγκαστικά τα τραύματα είναι πως προέκυψαν από ατύχημα, δεν ήταν σχεδιασμένα. Και αυτό το αναπάντεχο, το πάθημα είναι που προσπαθεί με κάποιο τρόπο να γίνει μάθημα. Τα βιβλία και τα έργα προκύπτουν συνήθως από τα πάθη, εδώ από ένα τραύμα, ωστόσο κάπως σχεδιάζονται. Είναι μάλιστα συνήθεια οι δημιουργοί να κρύβουν τα προσχέδια των έργων τους. Αν τυχόν όμως ο συγγραφέας δεν φοβηθεί και μοιραστεί κάποιο από αυτά τα πρώτα «ριζόχαρτα» ή τα πρώτα αρχεία τότε μπορούμε να μιλήσουμε παραπάνω για το «παίδεμα» του συγγραφέα ή αλλιώς για  το πάθος που κρύβεται πίσω από τις χαράξεις των λέξεων και των «γραμμών» του.ex2

Κάπου εκεί σε ένα από τα προ-σχέδια του «τραύματος» έπαθα ένα μικρό σοκ όταν αποκαλύφθηκε πως το λυρικό ύφος, το ύφος της γραφής του Α.Α., αυτό που τόσο αγαπώ, δεν ήταν έτσι από πάντα ή δεν ήταν έτσι στα προσχέδια του βιβλίου. Έτσι στην αρχή αντί για τη συναισθηματική γραφή που τόσο με είχε συγκινήσει υπήρχε μια σειρά από στατιστικές, ποσοστά και νούμερα. «Ποιος ήταν αυτός ο συγγραφέας; Στα πλαίσια μιας έκδοσης είχε «φορέσει» και αυτός τα καλά του;». Στη συνέχεια μάλλον με κάποια ευκολία για αυτόν αλλά για εμάς, τους Άλλους, τόση δυσκολία κάποιες στατιστικές και οι ιστορικές αναλύσεις εξαφανίστηκαν ενώ πολλές παντρεύτηκαν με έναν λόγο λυρικό. Το σίγουρο είχε ληφθεί η απόφαση να μιλήσει ακόμα και για τα αυτονόητα, για αυτά που καμιά φορά δεν τολμούμε να ομολογήσουμε, κάνοντας το βιβλίο σε πολλά σημεία να «ψιθυρίζει» στον αναγνώστη: «Με βλέπεις, προσπαθώ να μην φοβάμαι. Μη φοβάσαι και εσύ». Read More

homeless-loveΠου βρίσκεται η στέγη; 

¿Dónde está el techo? 

Το στεγαστικό: ανάγκη, πρόβλημα, συνθήκη, δικαίωμα. Κέλυφος, τοίχος, αγκαλιά, ματιά. Η ανάγκη για εκείνο τον τόπο που τον συναντάς ξαφνικά και νοιώθεις σαν να βρίσκεσαι και πάλι εκεί. Σε εκείνο το γνωστό καταφύγιο. Σε εκείνο το σπίτι που είναι όλοι ευπρόσδεκτοι, που δεν χρειάζεται να πεις πολλά γιατί με κάποιο τρόπο οι «συγκάτοικοι» εκεί σε καταλαβαίνουν, γνωρίζουν ακόμα και εκείνες τις παράξενες πλευρές σου.

Vivienda: es una necesidad, un problema, un condicionante, un derecho. Y un Soporte, un muro, un abrazo, una mirada. Está en la necesidad de aquel lugar que se puede encontrar de repente y en el que te sientes como si estuvieras otra vez allí, ése lugar conocido, ese refugio, esa casa donde todos están bienvenidos, donde no es necesario decir mucho, porque de alguna manera los “compañeros de piso” allí te comprenden, saben de ti hasta tus rarezas y más.

Είναι η «στέγη» εκείνες οι σχέσεις, ή μήπως «στέγη» είναι η ανάμνηση εκείνης της εικόνας. Εκείνα τα παράξενα χνάρια που τα κοιτάμε αλλά δεν βλέπουμε πως ποια δεν είναι τα ίδια, πως δεν έχει απομείνει από εκείνη την «κατασκευή» πια τίποτα. Αλλά εμείς εκεί επιμένουμε, και συχνά παραπονιόμαστε για κάτι που δεν υπάρχει πια. Περπατάμε στην γειτονιά των παιδικών χρόνων, ακούμε τις φωνές από το κρυφτό, αλλά κανείς δεν προσέχει πως η κληματαριά της κυρα Λίτσας είναι πενταώροφη πολυκατοικία ή πώς το λίγο χώμα στην πλατεΐτσα έχει αντικατασταθεί με φρεσκογυαλισμένο ξύλο ιρόκο με το πρόσχημα να αντέχει στο χρόνο.

¿Son el “Techo” aquellas relaciones? ¿O es “Techo” es el recuerdo de aquella imagen? Aquellas huellas raras que a menudo miramos, pero que ya no somos capaces de ver, ya que no son las mismas, de aquellas “construcciones”, ya no queda mucho. Sin embargo, nosotros allí insistimos, y a veces también nos quejamos de que algo ya no existe. Andamos en el barrio de la infancia escuchando todavía las voces de los juegos de escondite. Nadie presta atención en que la terraza de la señora Litsa ya no existe, y que el trocito de tierra en la placita se ha sustituido por madera de iroko, pintada con barniz especial para exteriores porque así  aguantará mejor al paso del tiempo. Read More

Deny, in the era of performance and positivity

Estoy escribiendo estas palabras un poco antes de medianoche, y sigo trabajando, sin que nadie me obligue // I am writing these words just before midnight, I am still working, without being forced by someone else


Vacío, sustracción y silencio | Empty, subtraction and silence. 
Resta y Renuncia en el proceso creativo |Subtract and Waiver in the creative process
Una mirada interdisciplinar | from an interdisciplinary look
16-17 de noviembre 2016
La Casa Encendida | Madrid

>Resumen > Abstract >

En el contexto de la sociedad del rendimiento, de la hiperactividad, de una creciente obsesión por la positividad ¿cabe un lugar para la negatividad, o para la negación, para la voluntad de negar, de renunciar y de rechazar? En una sociedad donde hasta el arte mismo y sus procesos se visualizan constantemente en representaciones cuantitativas y cuantificables, siguiendo un determinismo mercantilista en el que cesar significaría el fin de la evolución y la provocación de una muerte súbita, surge la pregunta de cómo se usa el sentido de la negatividad, del vacío, del silencio, tal y como se heredaron del pensamiento del siglo XX.

In the context of the society of efficiency, hyperactivity, a growing obsession with positivity: Is there a place for negativity, or denial, for the will to deny, to resign and to refuse? In a society that even the art itself and its processes are constantly displayed in quantitative and measurable representations, following a mercantilist determinism in which every stop means the end of the development and aggravation of a sudden death, the question of how the sense of negativity, emptiness, silence, as inherited from the twentieth century thought, is arised.

¿Bajo qué condiciones, o cómo en un contexto donde las emociones negativas se esconden, se bloquean o se usan abiertamente como formas de shock, donde las condiciones y la masividad provocan más inercia, más entumecimiento que movilización, se puede encontrar alguna posibilidad de negar un papel al aparecer de la obra de arte?

Under what conditions, or how, in a context where negative emotions are hidden, blocked or openly used as forms of shock, where the conditions and the massiveness cause more inertia, more numbness mobilization, you can find any chance of denying paper to appear in the artwork?

Read More

Yesterday, I received this lovely catalogue.


Exposition: “Jo Milne. I don’t make predictions, only excuses“. Fundació Vila Casas, Barcelona 15/09 – 18/12/2016

Text: Beyond the invisible: Painting and the estrangement of visualization in Jo Milne’s Art”  _ by Octavi Rofes 

On drawing, images, scientific and artistic representations. Between familiarity and desfamiliarization and other research methodologies. Exposition and text are both strongly recommended.


[..] It is not however, about retracing the path of a linear process to describe a “production line” of artistic objects, so much as about detecting the ruptures, the misunderstandings and changes in meaning propitiated by the emergence of elements differentiating from traditional conventions. 


[..] From here we understand a second essential point in the distinction which Milne estabes between the scientific and the artistic image: the former uses perduasive “falsehoods” to attain an increased degree of familiarity, whereas artistic echantments is, in constrast, a product of defamiliarization. 


[..] Milne suggests distinguishing the sciences inscriptions are produced of actions that are made material to become instruments of persuasion, the indexes of artistic intention give rise to material agents of enchantment. 
Read More

Πως είναι ένα “τραυματισμένο εξώφυλλο”; Μαρτυρά κάτι για τον πόνο που το προκάλεσε. Βάζει σε υποψίες. Το τραύμα βρίσκεται στην επιφάνεια. Στην αρχή κανείς δεν ξέρει πως έγινε ή πόσο βάθος έχει. Μόνο υποψίες μπορούμε να κάνουμε. Κάπως σαν τα σχέδια, τις χαράξεις. Δεν ξέρουμε πάντα ποιος ή τι τις προκάλεσε. Είναι και το τραύμα μια χάραξη. Υπάρχουν έργα χιλιοχαραγμένα και πληγές που ανοίγουν συνεχώς. “Μιλούν” και αυτά για τα συμβάντα, τις χειρονομίες που τα προκάλεσαν. Τα σχέδια ευτυχώς δεν πονούν. “Μιλούν” ωστόσο για τις “δυνάμεις” που τα έφεραν στο φως, που τα χάραξαν και με αυτή την έννοια “μιλούν” συχνά για τον πόνο. Ο πόνος έχει, το πιο πιθανό, τις δικές του εικόνες.

¿Cómo es una “cubierta herida”? Manifiesta algo del dolor que la causó. Pone bajo sospecha. La herida está en la superficie. Al principio nadie sabe cómo sucedió o lo profunda que es. Existen sólo sospechas. De alguna manera sucede como con los dibujos y los grabados. No siempre sabemos quién o qué los causó. Existen obras trazadas una y otra vez, y heridas que constantemente se reabren y “hablan” de los acontecimientos y gestos que las causaron. Los dibujos, afortunadamente, no duelen. Sin embargo, “hablan” de las “fuerzas” que los trajeron a la luz, que los trazaron, y en este sentido “hablan” a menudo del dolor.


Read More