imprográfika

.

Συλλογιζόμενη γύρω από τους συλλογισμούς της διημερίδας. (παρουσίαση και κείμενο για τα πρακτικά διημερίδας 17&18.10.2017)

.

Συχνά χρειάζεται να σταθούμε και να ρίξουμε μια ματιά σε αυτά που φαινεται να συμβαινουν, στα φαινόμενα. Έτσι οι σκέψεις που θα μοιραστώ μαζί σας αφορούν κάποιους συλλογισμούς γύρω από τους συλλογισμούς-εισηγήσεις που παρουσιάζονται στην διημερίδα με τίτλο “Προς το κοινό Α της αρχιτεκτονικής. Η απουσία διαρκούς δημόσιας αρχιτεκτονικής μόρφωσης και καλλιέργειας” που πραγματοποιήθηκε στις 17 & 18 Οκτωβρίου του 2017, στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΘνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου.

.

Τα κείμενα και οι τίτλοι τους συχνά κατακόρυφες λίστες,σαν παραθετικά “τετραγωνάκια@ στην οθόνη. Εδώ σε αυτό το κείμενο οι παρουσιάσεις προσπαθιύν να ξεφύγουν από τη γραμμική ροή του «προγράμματος», που παρουσιάστηκαν, από τη σειρά,  την ιεραρχία με την οποία παρατάχθηκαν από τους διοργανωτές/τριες για τις ανάγκες της διημερίδας. Με γνώμονα της διημερίδας τη δημιουργία δικτύων γυρω από την εκπαίδευση και την αρχιτεκτονική, το παρόν κείμενο προσπαθεί να παρουσιάσει τις εισηγήσεις της διημερίδας με άλλο τρόπο συσχετίσεις και κατηγοριοποιήσεις. Οι εισηγήσεις καταγράφονται σε μια άλλη διάταξη, προκειμένω να σημειωθούν και να καταγραφούν σε ένα κοινό πλαίσιο οι σημαντικότερες αγωνίες, οι τάσεις, οι προτάσεις, οι σκέψεις και οι αναφορές που διατυπώνονται από τους συμμετέχοντες. Παραθέτοντας λοιπόν τα βασικά στοιχεία κάθε πρότασης προέκυψε ένα διάγραμμα. Ένας χάρτης που προσπαθεί να χαρτογραφήσει τα ΚΟΙΝΑ που συνδέουν τις διαφορετικές τοποθετήσεις. Ένας ενοποιητικός ενοιολογικός χάρτης.

.

Συλλογιζόμενη γυρω από τους συλλογισμους 40 ανθρώπων/συναδέλφων/ισσών από τις τρεις θεματικές: «Δράσεις πεδίου», «Αυτόνομες προσωπικές θεωρήσεις», «Ειδική διδασκαλία, μόρφωση, καλλιέργεια» προέκυψαν και άλλες κατηγοριοπιήσεις, συναντήσεις, διασυνδέσεις. Στο σύνολό τους και σε μια άλλη διάταξη ή από μια άλλη ματιά οι παρεμβάσεις  αποκαλύπτουν, κάποιες σημαντικές συνειδητοποιήσεις.

.

Φυσικά όπως όλοι οι χάρτες επιτρέπουν στους ονειροπόλους ταξιδευτές να ερμηνεύσουν το χάρτη όπως θέλουν και να χαράξουν τις δικές τους διαδρομές και πορείες. Η διαδικασία του συλλογίσμού γύρω από τους συλλογισμούς, γύρω από το πώς κάνω ότι κάνω, απαιτεί αναγκαστικά μια μικρή απόσταση. Και αυτή την αποσταση παίρνει συχνά ο/η εκπαιδευτικός, ο/η ερευνητής/τρια, ή ο μάστορας/μαστόρισσα όταν έρχεται η ώρα να εξηγήσει στους άλλους, τους μικρότερους ή όσους θέλουν να μάθουν και να μοιραστούν. Αυτή η απόσταση επιτρέπει, αν θέλετε, να παρατηρήσει κανείς/μια τον εαυτό του/της, το πως κάνει ότι κάνει και κατόπιν να το περιγράψει στους/ις άλλους/ες, ώστε με τη σειρά τους να είναι σε θέση να μάθουν για την πρακτική του/της. Πρόκειται γι’ αυτή τη διαδικασία μάθησης των εφαρμοσμένων τεχνών που τόσο καλά περιγράφει στο βιβλίο του ο “τεχνίτης” ο Ρίσταρντ Σέννετ. Και αυτή την μικρή απόσταση αναγκαστικά πήραν, από ότι φαίνεται από τις περιλήψεις τους, σε μεγαλύτερο ή σε μικρότερο βαθμό,  όλοι όσοι συμμετέχουν σε αυτή τη συνάντηση, για να μοιραστούν τις πρακτικές τους. Σε αυτή λοιπόν την μικρή αποστασιοποίηση των αρχιτεκτόνων για να περιγράψουν τα πως της τέχνης τους αποκαλύπτονται πτυχές της που δύσκολα σε άλλες περιπτώσεις θα παρατηρούσαν και θα παραδεχόντουσαν. 

.

Διαφορες, διπολα και προσπάθεια ρήξης

Μια πρώτη συνειδητοποίηση, και πλέον μια ανοιχτή παραδοχή και κριτική είναι το δίπολο, σχίσμα ανάμεσα στους αρχιτέκτονες και την κοινωνία. Ανάμεσα στην εκπαίδευση, κουλτουρα αν θελετε των αρχιτεκτόνων και την υπόλοιπη κοινωνία ή άλλες κουλτούρες. «“μία κάστα «εξωγήινων»” και για “την εκλεκτή τάξη των αρχιτεκτόνων”», όπως χαρακτηριστικά λέει ο Διαλεισμάς. Το σχίσμα αυτό μοιάζει πια ξεκάθαρα να έχει προκαλέσει περισσότερο αποκλεισμό παρά ενσωμάτωση και συμμετοχή στην κοινωνία. Είναι περισσότερο ένας ελιτισμός, κληροδότημα ενός ρόλου για τον αρχιτέκτονα με αναγενησιακές καταβολές και ότι αυτό συμπεριλαμβανει για την «ιδιοφυία» υπό την προστασία κάποιου μαικήνα. Έτσι θα λέγαμε πως οι συλλογισμοί για την αρχιτεκτονική εκπαίδευση αναζητούν, κατα κάποιο τρόπο, τα χαρακτηριστικά εκείνα που θα της επιτρέψουν να επιστρέψει, να επανασυνδεθεί, να (επι)-κοινωνήσει, να ερμηνευσει τα υπάρχοντα, να συνομιλήσει από την ίδια βάση, μακρυά από τις δοξασίες και τις υποδείξεις κάποιου μεγάλου καλλιτεχνικού ταλέντου με εξέχουσες ιδιαιτερότητες. Θα θέγαμε λοιπόν πως πίσω από όλες τις επισημάνσεις για αυτό τον διαχωρισμο, αρχιτέκτονες-κοινωνία, βρίσκεται αναντίρρητα η ανάγκη ενσωμάτωνσης, συνεργασίας, η αποκατάσταση μιας σχέσης. 

.

Κριτική ματιά

Υπάρχει στα πιο πολλά κείμενα μια κριτική ματιά που σχολιάζει την ιεραρχική δομή της ίδιας και πτυχές της φύσης της ίδιας της εκπαίδευσης αρχιτεκτονικής ή μη σε όλα της τα επίπεδα. Έμεσσα ή και αμμεσα σχολιάζεται ο ρόλος μαθητή-δασκάλου, ποιός είναι εν τέλει ο ειδικός ή ο αδαής (Μπίρης, Αμερικάνου, Εξαρχόπουλος), σχολιάζεται η αρχιτεκτονική σαν κτιστό, φυσικό περιβάλλον αλλά και σαν αποτέλεσμα ανθρώπινων σχέσεων και συσχετισμών ( ). Γίνεται δηλαδή μια κριτική σε στερεότυπα  (Δασκαλάκη), στο πως διατηρούνται και χρήζουν αποδόμησης, αλλά ακόμα και στο πως το μέσο, τα ίδια τα εκπαιδευτικά εργαλεία όπως π.χ. τα kindergarden δεν είναι ουδέτερα (Μωραίτης). Διαπιστώνονται πτυχές της αρχιτεκτονικής διδασκαλίας που έχουν να συνεισφέρουν πολλά στην ευρύτερη εκπαίδευση, τη διάπλαση του χαρακτήρα και τελευταία στην επίδραση στο φυσικό περιβάλλον. Τέτοια είναι η ανάγκη για πρακτική εφαρμογή και άμεση εμπειρία  (Παπαγεωργίου), του μαθαίνω κάνοντας (Τσιράκη) ενώ αρκετοί επισημαίνουν πως μέσα από την παρατήρηση και την ανάλυση του ίδιου του κτιστού χώρου συγκροτείται ένας τρόπος σκέψης, ερμηνείας και κατανόησης των γύρω και εμάς των ίδιων (Αγγελής).

.

Φαντασιακό, νέες αφηγήσεις, φορμάτ

Υπάρχει μια σειρά προσεγγίσεων που έχουν περάσει στην απέναντι πλευρά, στους Άλλους, και που νομίζω πως πια δεν διαχωριζουν αρχιτέκτονες και κοινωνία και που αναζητούν νεες αφηγησεις, προσπαθούν να διεύρυνουν τις παλιές, να τις ανανεώσουν, εξειγχρονίσουν,  μιλούν για σχέσεις, για συνδιαμορφώσεις, για νέα φορμάτ και τρόπους χρήσεις των παλιών. Μέσα από το βιβλίο, το θεατρο, τις κατασκευές σε μινιατούρα – μικρόκοσμους, τη μυθολογια, την ψηφιακή πληροφορία, παραδείγματα εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε άλλες χώρες  το κτιστό περιβάλλον, αλλά και ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός αυτού προσεγγίζεται με έναν φαντασιακό τρόπο. Σε κάποιες περιπτώσεις περισσότερο σε άλλες λιγότερο εξαρτημένο απο στερεότυπα, ιεραρχικές και δοσμένες δομές, φιγουρες, ρόλους προσπαθεί να σχεδιάσει, να προβάλλει, να κρίνει, να συγκρίνει, να προετοιμάσει νέες σχέσεις και καταστάσεις. Αυτές οι νέες αφηγήσεις και η ποικιλία τους παρουσιάζουν όχι μόνο πόσα πράγματα έχουν ήδη αλλάξει προς σε αυτή την κατεύθυνση αλλά και πως μεταβάλεται σταδιακα, αν και ίσως αργά, το φαντασιακό των ίδιων των αρχιτεκτόνων.

.

Αποκατάσταση ή αναζήτηση ενος συλλογικού φαντασιακού

Η κρίση αναγνωρίζεται και εδώ όπως σε πολλές περιπτώσεις ως ευκαιρία (Λαζαρίδης) αλλα προφανώς η κρίση είναι ίσως πρώτα από όλα αποδοχή μιας διαφορετικής δομής με βαθιες κοινωνικές αλλαγες και ανισσότητες. Οπότε ειμαστε πιο κοντά στις παραγκουπόλεις από όσο νομίζουμε. Η ανάγκη για την καλλιέργεια της έμφυτης συλλογικής ικανότητας (Αποστολίδης, Καραχάλιος, Μπελεμέζη, Παπαχριστοδούλου), η ανάγκη για ενεργους πολιτες γνώση και στήριξη  των θεσμών που έχουν απομείνει (Αθανασόπουλος)εμφανίζουν όπως και εν τέλει αυτη εδώ η ημερίδα ή όπως αυτό το μικρό διάγραμμα θα ήθελε, την ανάγκη για συν-εργασίες, συν-λογισμούς, την ανάγκη για την αποκατάσταση ενός συλλογικού φαντασιακού στον κλάδο.  

.

Παθος μαθος

Ανακεφαλαιώνοντας ο κοσμος των παιδιών, των παιδιών που αναγκαστικα ακόμα κουβαλάμε μέσα μας δεν είναι ένας άλλος κόσμος με τους δικούς του κανόνες. Μπροστά στο σεβασμό που απαιτεί αυτή η ηλικία με γνωστές σε όλους μας την βία σωματική,λεκτική,πολιτιστική που δεχόμαστε όλοι στις μέρες μας  αυτή η συνάντηση εδώ είναι παραπάνω από σημαντική. «Το σώμα δεν ψεύδεται» λέει η Alice Miller, το σώμα χτίζει σχέσεις, το περιβάλλον του και με αυτή την έννοια το άνοιγμα της αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης δεν θα μπορουσε να γίνει χωρις μια κριτική ματια, χωρις να αναγνωριστούν λάθη, στερεότυπα, ρόλοι και παθογένιες που κουβαλά.  Για να γυρίσουμε στην πρωτη διατύπωση και ανάγκη του «συλλογίζομαι γυρω από το πως συλλογίζομαι», στην ανάγκη  να συλλογιστώ για να μπορέσω να μεταδόσω, θα βρουμε και εκείνο το  «παθει μαθος», «μαθαίνω από τα πάθη», σε εκείνη τη φοβερή φράση του Καστοριάδη πως «δεν υπάρχει εκπαίδευση χωρις έναν έρωτα», για να περάσω από το παθος στο μαθός.

.

της Ανθής Κοσμά

.

https://aarxitektonikis.blogspot.com/2017/10/blog-post_14.html