Απόσπασμα από την παρουσίαση της ποιητικής συλλογής «Βουκαμβίλια ποπ» της ΜΚΧ, εκδόσεις «Τεφλόν», στο βιβλιοπωλείο Κομπραί, την Παρασκευή, 3 Μαρτίου 2023.
.
.
Από την ποιητική συλλογή «Βουκαμβίλια ποπ» διάλεξα να αναλύσω ένα απόσπασμα από το ποίημα «στη λαϊκή».
Με ενδιαφέρει και το ξεχωρίζω πέρα από την ποιητική του δύναμη σαν ένα από τα πρώτα δείγματα και θέσεις της ΜΚΧ ως εκκολαπτόμενης θεωρητικού της τέχνης.
.
Η ανάλυση γίνεται σε μια διαλεκτική ανάγνωση ανάμεσα α. στο ποίημα της ΜΚΧ, β. τις δικές μου σκέψεις και γ. αποσπάσματα από το φιλόσοφο Ζακ Ρανσιέρ και το βιβλίο του με τίτλο «Δυσφορία στην Αισθητική».
Ο Ζακ Ρανσιερ, αν και δικαίως, δέχεται όλο και περισσότερο κριτική από τις σπουδές φύλου συνομιλεί εδώ με την ΜΚΧ γύρω από την αισθητική επειδή στα σημαντικά γραπτά του, ιδίως το βιβλίο του «aesthesis», η αισθητική στην τέχνη παρουσιάζεται με τρόπο απτό, σε αποδοχή και σύνδεση με τις δικές μας αδιαμεσολάβητες αισθήσεις.
.
(απόσπασμα από το ποίημα «στη Λαϊκή»)
.
Μαζί με τα ροδάκινα αγόρασα
Μια πασχαλίτσα
Η πασχαλίτσα είναι η πρώτη επαφή
με την αισθητική
Δεν είναι παιχνίδι σαν τα μυρμήγκια
Δεν τρώγεται
Δεν προκαλεί αηδία
Σαν τα υπόλοιπα σκαθάρια
Δεν την φοβάσαι σαν τον μπάμπουρα
Την φυσάς και κάνεις μια ευχή
ΜΚΧ
.
Μας λέει ο Ρανσιέρ: «Η αισθητική έχει κακή φήμη.
Δύσκολα θα βρούμε χρονιά χωρίς ένα νέο έργο που να διαλαλεί είτε το τέλος της εποχής της είτε τη διαιώνιση των επιζήμιων συνεπειών της. Και στη μία περίπτωση και στην άλλη, η κατηγορία είναι η ίδια.
Η αισθητική, λένε είναι ο παραπλανητικός εκείνος λόγος μέσω του οποίου η φιλοσοφία ή μια ορισμένη φιλοσοφία μεταστρέφει προς όφελος της το νόημα των έργων τέχνης και των καλαισθητικών κρίσεων.
[..]
«Ο καλαίσθητος άνθρωπος», έλεγε ο Βολταίρος «έχει άλλα μάτια, άλλα αυτιά, άλλη λεπτότητα από τον χοντροκομμένο».
Η φύση, που συνταίριαζε τα έργα με τις ευαισθησίες, τα συνταίριαζε με ένα μερισμό του αισθητού που έβαζε τους καλλιτέχνες στη θέση τους και χώριζε εκείνους που τους αφορούσε η τέχνη από όσους δεν την αφορούσε.»
.
Η αισθητική στην οποία αναφέρεται η ΜΚΧ δεν πιστεύει στις διαιρέσεις της ομορφιάς – αυτό που ο Ρανσιέρ ονομάζει «μερισμό του αισθητού»- και σαφέστατα δεν πιστεύει σε ιδιοφυίες, τον καλαίσθητο ή στον ιερό και μοναδικό καλλιτέχνη.
«Η πασχαλίτσα είναι η πρώτη επαφή με την αισθητική». Και, με αυτό το παράδειγμα εύστοχα αναφέρεται σε μια αισθητική εμπειρία που ισχύει για όλα, είναι κυρίως αταξική και που μάλιστα δεν προέρχεται από τον ανθρώπινο κόσμο.
.
Ρανσιέρ: «Αν η «αισθητιική» είναι το όνομα μιας σύγχυσης, η «σύγχυση» αυτή είναι στην πραγματικότητα εκείνο που μας επιτρέπει να ταυτοποιήσουμε αντικείμενα, τους τρόπους εμπειρίας και τις μορφές σκέψης της τέχνης, όλα αυτά που διατεινόμαστε ότι απομονώνουμε για να την καταγγείλουμε.»
[..]
«Η αισθητική σύγχυση μας λέει κατ’ αρχάς το εξής: δεν υπάρχει πια τέχνη εν γένει, όπως άλλωστε δεν υπάρχουν και αισθητικές συμπεριφορές ή αισθητικά αισθήματα εν γένει. Η αισθητική ως λόγος γεννήθηκε πριν από δυο αιώνες…[από τότε] για να υπάρξει τέχνη, χρειάζεται ένα βλέμμα και μια σκέψη που να την ταυτοποιούν. Η ταυτοποίηση προϋποθέτει και η ίδια μια σύνθετη διαδικασία διαφοροποίησης.»
.
Δηλαδή για να κατηγοριοποιήσει πρώτα διαφοροποιεί, διαιρεί, χωρίζει και μας λέει: «Δεν είναι παιχνίδι σαν τα μυρμήγκια, Δεν τρώγεται, Δεν προκαλεί αηδία σαν τα υπόλοιπα σκαθάρια, Δεν την φοβάσαι σαν τον μπάμπουρα».
.
Ρανσιέρ:«Όταν ακολουθείς την ιστορία της αισθητικής «σύγχυσης» σημαίνεις επίσης ότι επιχειρείς να διευκρινίσεις την άλλη σύγχυση την οποία συντηρεί η κριτική της αισθητικής, εκείνην που πνίγει τα εγχειρήματα της τέχνης και μαζί τις πρακτικές της πολιτικής μέσα στην ηθική μη διάκριση.»
.
Κι εδώ η ΜΚΧ πέρα από τις συγχύσεις ξεκαθαρίζει πως η πασχαλίτσα δεν είναι παιχνίδι δηλαδή απλή ευχαρίστηση ενός μηχανισμού, ενός συστήματος του «γιατί όχι» ή του «ότι να ναι». Αν και χωρίς την τέχνη δεν ζούμε, η πασχαλίτσα δεν τρώγεται, ούτε είναι χρηστικό επειδή έχει θρεπτική αξία, δεν προκαλεί αηδία σαν κάποια σκαθάρια δηλαδή δεν είναι προκλητική, δεν αναζητά να σοκάρει ή να προκαλέσει φόβο για να μας παραξενέψει όπως ο μπάμπουρας.
Το απαλό κυρτό, κόκκινο κέλυφος της με τις κηλίδες θα μπορούσε να έχει κάτι από τον ιμπρεσιονιστικό πουντουαλισμό ή τις πουά εμμονές της Yayoi Kusama. Ωστόσο η αισθητική της πασχαλίτσας δεν είναι μιμητική, δεν είναι φτιαγμένη στο όνομα κάποιου γνωστικού αντικειμένου, της σκέψης ή κάποιας κοινωνικής φύσης που θα την αναδείξει.
.
Ρανσιέρ:«Άρα το διακύβευμα εδώ δεν αφορά μόνο τα πράγματα της τέχνης αλλά και τους τρόπους με τους οποίους ο κόσμος μας προσφέρεται σήμερα στην αντίληψη και με τους οποίους οι εξουσίες βεβαιώνουν την νομιμότητά τους.»
.
Οι πρακτικές της πασχαλίτσας άχρηστες, αμέριμνες, μη θρεπτικές ή τεχνικές είναι για εμάς το πρώτο μάθημα αισθητικής.
Μια από τις πρώτες αδιαμεσολάβητες και αδιανοητικοποιημένες συναντήσεις με το ωραίο.
Η αισθητική και η πολιτική της ΜΚΧ μας προσφέρει, προτείνει, αν θέλετε, μια αντίληψη ανοικτή στον κόσμο των αισθήσεων άκακη, λεπτεπίλεπτη, τρυφερή και κυρίως ονειροπόλα:
.
«Τη φυσάς και κάνεις μια ευχή», μας λέει.
κείμενο: Ανθή Κοσμά
Απάντηση